અનન્યા/080223/ફિલ્મ-સિનેમા

.

અનન્યા/080223/ફિલ્મ-સિનેમા 

ગુજરાતી ઇન્ટરનેટ પર ફિલ્મ-સિનેમાના ઇતિહાસની રસપ્રદ શ્રેણી ( હપ્તો  17)

 

દ્વારકાદાસ સંપતની કોહિનૂર ફિલ્મ કંપની હિંદુસ્તાનના સિનેમા ઉદ્યોગમાં શિખરે બિરાજમાન થઈ, ત્યારે માણેકલાલ પટેલ તેમાંથી છૂટા પડ્યા.

મિત્રો ! અનન્યાના આગળના એક અંકમાં મેં આપને કોહિનૂરની વિખ્યાત ફિલ્મ ભક્ત વિદૂરની વાત કરી હતી. તે ફિલ્મમાં માણેકલાલ પટેલ શ્રીકૃષ્ણના પાત્રમાં હતા.

1924માં પોતાની સ્વતંત્ર કૃષ્ણ મુવિટોન કંપનીની સ્થાપના સાથે માણેકલાલ પટેલ ભારતીય ફિલ્મ ક્ષેત્રે સક્રિય બન્યા. શરૂઆતમાં મૂંગી ફિલ્મો તથા 1931 પછી બોલતી ફિલ્મો (બોલપટ)ના નિર્માણથી કૃષ્ણ મુવિટોનને ફિલ્મ ઉદ્યોગમાં સન્માનપાત્ર સ્થાન મળ્યું. (ક્રમશ:) *  *  **  * * ગુજરાતી ઇન્ટરનેટ પર સાપ્તાહિક અનન્યા પર સિનેમા (ચલચિત્ર)ના ઇતિહાસની સર્વપ્રથમ રસપ્રદ શ્રેણી ( હપ્તો 17) * * અનન્યા/ /ફિલ્મસિનેમા/હરીશદવે * * **  *   *  *   *   ***  *** **

Advertisements

અનન્યા/080223/પ્રથમપૃષ્ઠ

.

 

અનન્યા/080223/પ્રથમપૃષ્ઠ

 

અનિવાર્ય સંજોગોને કારણે અનન્યાનો  આજ તારીખ 23 ફેબ્રુઆરી, 2008નો અંક પૂર્ણ વિભાગો સાથે સમયસર પ્રગટ થઈ શકેલ નથી તો વાચકો ક્ષમા કરે!

ફિલ્મ-સિનેમા વિભાગમાં ગુજરાતી ઇન્ટરનેટ પર ફિલ્મ-સિનેમાના ઇતિહાસની રસપ્રદ શ્રેણી ( હપ્તો  17) પ્રગટ થયેલ છે તેની નોંધ લેશો જી. ધન્યવાદ. * * * અનન્યા/ /હરીશ દવે/ Ananyaa/ * * *

અનન્યા/080216/ફિલ્મ-સિનેમા

.

*

અનન્યા/080216/ફિલ્મ-સિનેમા

ગુજરાતી ઇન્ટરનેટ પર ફિલ્મ-સિનેમાના ઇતિહાસની રસપ્રદ શ્રેણી ( હપ્તો 16)

દ્વારકાદાસ સંપત સફળ ફિલ્મ નિર્માતા બન્યા અને તેમની કોહિનૂર કંપનીને ભારતની એમજીએમથી નવાજવામાં આવી.

1923ના જાન્યુઆરીમાં કોહિનૂર સ્ટુડિયોમાં વિનાશક આગ ફાટી નીકળી. વાચકમિત્રો! આપ માનશો કે આજેય મારી આંખોમાં એ આગની વાતો તાજી છે. હિંદુસ્તાનના સિનેમા ઉદ્યોગના કમનસીબે આ અગ્રીમ ભારતીય ફિલ્મ કંપનીને પારાવાર નુકશાન થયું. કેટલીયે ફિલ્મોની અણમોલ નેગેટીવ આગમાં ખાખ થઈ ગઈ.

દ્વારકાદાસ સંપત આવા અસહ્ય આઘાતમાંથી હિંમત દાખવી બહાર આવ્યા અને તેમણે કોહિનૂર ફિલ્મ કંપનીને ફરી જીવિત કરી.

1929 સુધીમાં દ્વારકાદાસ સંપતની કોહિનૂર કંપનીએ 98 જેટલી ફિલ્મો બનાવી. પણ કમનસીબી એ કે તે દરમ્યાન સાથીદારો છૂટા પડતા ગયા … (આવતા અંકે)

*  *  **  * * ગુજરાતી ઇન્ટરનેટ પર સાપ્તાહિક અનન્યા પર સિનેમા (ચલચિત્ર)ના ઇતિહાસની સર્વપ્રથમ રસપ્રદ શ્રેણી ( હપ્તો 16 ) * * અનન્યા/080216/ફિલ્મસિનેમા/હરીશદવે * * * 

અનન્યા/080216/પ્રથમપૃષ્ઠ

.

અનન્યા/080216/પ્રથમપૃષ્ઠ

અનિવાર્ય સંજોગોને કારણે અનન્યાનો  આજ તારીખ 16 ફેબ્રુઆરી, 2008નો અંક પૂર્ણ વિભાગો સાથે સમયસર પ્રગટ થઈ શકેલ નથી તો વાચકો ક્ષમા કરે!

ફિલ્મ-સિનેમા વિભાગમાં ગુજરાતી ઇન્ટરનેટ પર ફિલ્મ-સિનેમાના ઇતિહાસની રસપ્રદ શ્રેણી ( હપ્તો 16) રાબેતા મુજબ પ્રગટ થયેલ છે તેની નોંધ લેવા વિનંતી.

 આપના સહકારની અપેક્ષા. * * * અનન્યા/ /હરીશ દવે/ Ananyaa/ * * * *    *   * *     * *     **    ** *    *   * *     * *     **    **

અનન્યા/080209/ફિલ્મ-સિનેમા

*
. .

* * * * * * ** **

અનન્યા/080209/ફિલ્મ-સિનેમા

ગુજરાતી ઇન્ટરનેટ પર ફિલ્મ-સિનેમાના ઇતિહાસની રસપ્રદ શ્રેણી ( હપ્તો 15)

આપના ચહેરા પરની ઇંતેજારી હું વાંચી શકું છું.

દ્વારકાદાસ નારણદાસ સંપત સૌરાષ્ટ્રના કચ્છી ભાટિયા હતા. “અનન્યા”ના ગયા અંકમાં મેં આપને પ્રથમ મૂંગી ગુજરાતી ફિલ્મ ‘શેઠ સગાળશા’ બનાવવાના પ્રયત્નની કથા કહી.

દ્વારકાદાસ સંપત, ગોરધનદાસ પટેલ અને એસ. એન. પાટણકરની કંપની ‘પાટણકર ફ્રેંડ્ઝ કંપની’એ નાની મોટી ફિલ્મો બનાવી. પણ તેમની ભાગીદારી લાંબો વખત ચાલી નહીં.

1918માં પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ પૂરું થયું હતું. તે અરસામાં દ્વારકાદાસ સંપત  (સંપટ) નવાં સ્વપ્નાં સેવી રહ્યા હતા, ત્યારે તેમને અમદાવાદના સાહસિક અને સ્વપ્નદ્રષ્ટા યુવાન માણેકલાલ પટેલનો સાથ મળ્યો. માણેકલાલ પટેલે લોનાવલામાં એક અલ્પજીવી ફિલ્મ કંપની ચલાવેલી. દ્વારકાદાસ સંપત અને માણેકલાલ પટેલ – બંને મિત્રોની મૈત્રી એક સંયુક્ત સાહસમાં પરિણમી. બંને મિત્રોએ મળી મુંબઈના ઇસ્ટ દાદર વિસ્તારમાં એક વાડી ખરીદી ત્યાં ‘કોહિનૂર ફિલ્મ કંપની’ની સ્થાપના કરી.

ટૂંક સમયમાં ‘કોહિનૂર ફિલ્મ કંપની’એ હિંદુસ્તાનની ‘એમજીએમ’ (MGM) તરીકે નામના મેળવી.

દ્વારકાદાસ સંપત અને માણેકલાલ પટેલની ‘કોહિનૂર ફિલ્મ કંપની’એ 1920માં પૂર્ણ રીતે ગુજરાતી ફિલ્મ ‘શ્રીકૃષ્ણ-સુદામા’ બનાવી. “અનન્યા”ના વાચકમિત્રો! કોહિનૂર ફિલ્મ્સનું ‘શ્રીકૃષ્ણ-સુદામા’ ગુજરાતની પ્રાદેશિક છાંટવાળું સર્વ પ્રથમ ગુજરાતી ચલચિત્ર બન્યું.

1921માં તો કોહિનૂર ફિલ્મ કંપનીએ ‘ભક્ત વિદુર’ ફિલ્મથી ગુજરાતી સિનેમાને હિંદુસ્તાનભરમાં નામ અપાવ્યું. હિંદુસ્તાનમાં અંગ્રેજો સામે મહાત્મા ગાંધીએ સ્વાતંત્ર્યસંગ્રામ છેડ્યો હતો.

ગાંધીજીની અસહકારની હાકલ હવામાં ગુંજતી હતી ત્યારે ‘કોહિનૂર’ની ગુજરાતી ફિલ્મ ‘ભક્ત વિદુર’ રજૂ થઈ. ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ-વિદુરની કથાને સમયને અનુરૂપ રાજકીય રંગ આપી આ ફિલ્મ બની હતી.

વિદુર તરીકે દ્વારકાદાસ અને શ્રીકૃષ્ણ તરીકે માણેકલાલ પટેલે   સરસ અભિનય કર્યો. યુવાન પારસી હોમી માસ્ટર આ ફિલ્મમાં દુર્યોધનના પાત્રમાં હતા. આપને કદાચ મારી વાત પર વિશ્વાસ નહીં થાય, પરંતુ ફિલ્મમાં પ્રાચીન કથાની આડમાં હિંદુસ્તાનના સ્વાતંત્ર્ય સંગ્રામને બિરદાવતો ગર્ભિત સંદેશ હતો.

હિંદુસ્તાનના સિનેમા-ઇતિહાસની આ પ્રથમ રાજકીય ફિલ્મ. તેના પ્રભાવથી અંગ્રેજો એવા ચોંકી ઊઠ્યા કે અંગ્રેજ સરકારે આ ફિલ્મ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો. બ્રિટીશ સરકાર દ્વારા પ્રતિબંધિત થનાર હિંદુસ્તાનની પ્રથમ ફિલ્મ તે ‘ભક્ત વિદુર’. મિત્રો! મને આજે પણ તે વાત યાદ આવતાં રોમાંચ થઈ આવે છે.

1923-24માં કોહિનૂર ફિલ્મ કંપનીની ‘કાલા નાગ’ ફિલ્મ આવી .

ફિલ્મનું ટાઇટલ હતું ‘કાલાનાગ’ ઉર્ફે ‘કલિયુગકી સતી’ ઉર્ફે ‘ટ્રાયમ્ફ ઑફ જસ્ટીસ’

હિંદુસ્તાનની આ પ્રથમ અપરાધ-રહસ્ય ફિલ્મ. આ સસ્પેંસ-થ્રીલર ફિલ્મના દિગ્દર્શક કાનજીભાઈ રાઠોડ હતા. આ ફિલ્મ સાચી ખૂન કથા (ચાંપશી હરિદાસ મર્ડર કેસ)ના પરથી બનેલ હતી ફિલ્મની વાર્તા ગુજરાતી પટકથા લેખક મોહનલાલ જી. દવેએ લખી હતી.

“અનન્યા”ના વાચક મિત્રો! મોહનલાલ દવે ભારતીય ફિલ્મ ઉદ્યોગના પ્રથમ પટકથા લેખક. આ ફિલ્મમાં મિસ મોતી નામક અભિનેત્રી પણ ચમકેલી. આ ફિલ્મમાં ગુજરાતી પારસી અભિનેતા હોમી માસ્ટરનો અભિનય ખૂબ વખણાયો હતો. પાછળથી ‘કોહિનૂર’ની ઘણી ફિલ્મ્સનું દિગ્દર્શન હોમી માસ્ટરે કર્યું હતું. ‘કાલા નાગ’ના સિનેમેટોગ્રાફર ડી. ડી. દબકે (ડબકે) હતા કે જે ભારતીય સિનેમા ઉદ્યોગના સર્વ પ્રથમ અભિનેતા હતા.

હું આપને યાદ કરાવું, મારા મિત્રો! ડી. ડી. દબકે દાદાસાહેબ ફાલકેની પ્રથમ ફિલ્મ ‘રાજા હરિશ્ચંદ્ર’માં મુખ્ય અભિનેતા હતા.

* * ** * * ગુજરાતી ઇન્ટરનેટ પર સાપ્તાહિક “અનન્યા” પર સિનેમા (ચલચિત્ર)ના ઇતિહાસની સર્વપ્રથમ રસપ્રદ શ્રેણી ( હપ્તો 15) * * અનન્યા/080209/ફિલ્મસિનેમા/હરીશદવે * * *

* * ** * ** * ** *

* * ** * ** * ** *

* * ** * ** * ** * 

અનન્યા/080209/ગુજરાતી નેટ જગત

*

અનન્યા/080209/ગુજરાતી નેટ જગત

શ્રીમતી નીલમબહેન દોશીના સુંદર બ્લોગ ‘પરમ ઉજાસ’ની તાજેતરની એક પોસ્ટ નોંધપાત્ર છે. નીલમબહેને ‘મુંબઈ સમાચાર’માં પ્રગટ થયેલ સાહિત્યકાર સુશ્રી ધીરુબહેન પટેલના એક લેખ પ્રત્યે ધ્યાન દોર્યું છે. તેમાં કહેવાતા સંશોધકો કે ‘સંચયકારો’ની વાત કરી છે.

મારા મતે મુદ્દાની વાત એ કે પુન: પ્રકાશન કે સાહિત્યિક રિમિક્સ કયા ક્ષેત્રમાં, કયા હેતુથી થાય છે? ધીરુબહેન કદાચ માત્ર પ્રિંટ મીડિયાની વાત કરતા હોય તેવું બની શકે. પ્રિંટમાં ‘રીડર્સ ડાઇજેસ્ટ’ની પ્રવૃત્તિને આપણે આવકારી નથી?

બીજું, ગુજરાતી ઇન્ટરનેટ અત્યારે પ્રારંભિક તબક્કામાં છે. આપણે ગુજરાત અને ગુજરાતી વિષયક મોટો સંચય ઇન્ટરનેટ પર મૂકવાનો છે. તો આપણે ભારે મહેનતથી શોધેલ સામગ્રી, એટલી જ મહેનતથી નેટ પર મૂકનાર મિત્રોને વખોડી કાઢીશું? નીલમબહેને ‘મુંબઈ સમાચાર’નો લેખ તેમની સાઇટ પર મૂક્યો તેને આવકારીશું જ ને?

એક અગત્યનો મુદ્દો – ‘નન-ફિક્શન’માં રિમિક્સ વધતા-ઓછા પ્રમાણમાં હોય જ છે. નન-ફિક્શનમાં ઔચિત્યપૂર્ણ ‘રિમિક્સ’ તો સ્વીકારવાં જ પડે ને! આવા ‘નન-ફિક્શન’ રિમિક્સમાં મૌલિકતા હોય તો પછી વાંધો ન હોઇ શકે ને?

પરંતુ યાદ રાખીએ કે ફિક્શનમાં, વાર્તા, નવલકથા, કવિતામાં આમ બનતું હોય તે સ્વીકાર્ય ન જ ગણાય. આપની નવલકથાનો પ્લોટ નજીવા ફેરફાર સાથે બીજા સાહિત્યકારની અન્ય નવલકથામાં આવે તો … ?

‘સાહિત્યિક રિમિક્સ’થી જો સાક્ષર આટલા વ્યથિત હોય, તો જેમની કૃતિની બેઠી કોપી, વિના અનુમતિએ, પ્રકાશિત થતી હશે, તે સર્જકને કેવી વેદના થતી હશે?

દુનિયાનાં સાહિત્યવર્તુળો હવે ઇન્ટરનેટ વિશે પણ ચિંતિત થઈ રહ્યાં છે. જો સર્જક/લેખક/ કવિની લેખિત અનુમતિ/સંમતિ વિના આપ તેમની પ્રગટ કૃતિને બીજે ક્યાંયે પ્રિન્ટ મીડિયામાં પ્રકાશિત ન જ કરી શકો, તો શું ઇન્ટરનેટ પર બેધડક પ્રકાશિત કરી શકો? લક્ષ્મણરેખા ક્યાં દોરવી? કોણે દોરવી? ઔચિત્ય કોણ નક્કી કરશે?

આ એક ગંભીર બાબત છે. ઇન્ટરનેટના વધતા વ્યાપ સાથે આ સમસ્યા વકરી રહી છે. ઘણા સાહિત્યકારો, લેખકો, કવિઓએ દબાયેલા અવાજમાં આ વાત કહેવા પ્રયત્ન કર્યો છે. તેમની મજબૂરી એ છે કે તેઓ ઇન્ટરનેટથી પરિચિત નથી, તો તેની ગતિ-વિધિઓથી શી રીતે પરિચિત હોય? ઇન્ટરનેટ પર કોપીરાઇટના કાયદાની એવી ક્રૂર મજાક ઊડી છે કે ન ચર્ચો તો સારું! સાહિત્યકારો- સર્જકો કરી પણ શું શકે?

પરમ ઉજાસ પર સુશ્રી ધીરુબહેન જેવા અનેકની આંતરવ્યથા કોઇ સમજશે?
* *  * *  * *  * *

અનન્યા/080209/દેશ-દુનિયા

*

અનન્યા/080209/દેશ-દુનિયા

“અનન્યા”ના વાચકો માટે દેશ-દુનિયાની નવાજૂની ….

* * ભારતના મોટરકાર ઉદ્યોગને બેંગલોરની રેવા કંપનીએ યુરોપમાં ભારે પ્રતિષ્ઠા અપાવી છે.

બેંગલોર (Bangalore, India)ની રેવા ઇલેક્ટ્રિક કાર કંપની (RECC) ની રેવા ઇલેક્ટ્રિક મોટરકાર (Reva Electric Vehicle) યુરોપ (Europe) ના નોર્વે, સ્પેઇન, ઇટાલી, ઇંગ્લેન્ડ (યુકે) આદિ દેશોમાં તથા એશિયાના જાપાન, શ્રી લંકા જેવા દેશોમાં દોડતી થઈ ગઈ છે.

લંડન (યુકે UK) ના રસ્તાઓ પર દોડતી હજારેક રેવા (Reva G-Wiz) કાર આકર્ષણનું કેન્દ્ર બની છે. ઇંગ્લેન્ડ (યુકે)માં આશરે 7300 પાઉંડની રેવા કાર અન્ય ઇલેક્ટ્રિક કારની સરખામણીએ (જેમકે નાઇસની Megacity ઇલેક્ટ્રિક કાર – 10,000 પાઉંડથી વધુ) ખૂબ જ સસ્તી છે. રેવાનું G-Wiz મોડેલ ચાર્જ કર્યા પછી 80 કિમીના અંતર સુધી ચાલે છે અને મહત્તમ 80 કિમી/ પ્રતિ કલાકની સ્પીડ પકડી શકે છે. * *

* * “અનન્યા”ના વાચકોના ધ્યાન પર કદાચ  ભારતના નવા દૈનિક અખબાર ‘મેઇલ ટુડે’ની વાત નહીં આવી હોય. ‘મેઇલ ટુડે’ રાજધાની દિલ્હીનું સવારનું નવું  દૈનિક વર્તમાન પત્ર (મોર્નિંગ ન્યુઝપેપર) છે.

‘મેઇલ ટુડે’ ભારતના અગ્રીમ મીડિયા ગ્રુપ ‘ઇંડિયા ટુડે’ (India Today) અને ઇંગ્લેંડ (યુકે UK)ના ‘ડેઇલિ મેઇલ’ (Daily Mail) ગ્રુપના સહયોગનું પરિણામ છે. * * *

* * ભારતમાં મોબાઇલ ફોન (સેલ ફોન)થી ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરનાર ઉપભોક્તાઓની સંખ્યા વધતી જાય છે. સેલ ફોનથી નેટ પર કનેક્ટ થતા ભારતીય કંઝ્યુમર્સની સંખ્યા ગયા વર્ષે 16 મિલિયન હતી. આ વર્ષે મોબાઇલ ફોનથી ઇન્ટરનેટના વપરાશકર્તા ગ્રાહકોની સંખ્યા 38 મિલિયન વટાવી ગયેલ છે. * * * અનન્યા/080209/ દેશ-દુનિયા/હરીશ દવે/ Ananyaa/ * * *

* * * વિશ્વમાં સ્પેસ ટુરિઝમ (Space Tourism) એક નવી ઘેલછા છે. બિલિયોનાયર્સના આ માદક શોખને પોષવા નવી નવી સ્પેસ લાઇનર્સ કંપનીઓ ઊભી થઈ રહી છે.

સ્પેસ ટુરિઝમનો આરંભ રશિયા (USSR) અને અમેરિકા (USA) ના સંયુક્ત સાહસથી થયો. રશિયન કંપની ‘રોઝાવિઆકોસ્મોસ’ સાથે અમેરિકન કરોડપતિ ડેનિસ ટીટોએ હાથ મિલાવ્યા. તેમના સંયુક્ત સાહસથી ખાનગી સ્પેસ ટ્રાવેલ શક્ય બની. “અનન્યા”ના વાચકો જાણે છે કે વિશ્વમાં સ્પેસ મિશન અને તેના માટે અવકાશયાત્રીઓની પસંદગી સરકાર કે સરકારી એજન્સી (જેમકે નાસા NASA, USA) જ કરે છે. અમેરિકન બિલિયોનાયર ડેનિસ ટીટો અવકાશની ખાનગી અંગત સહેલગાહે જનાર પ્રથમ નાગરિક બન્યા.

ડેનિસ ટીટો પછી બીજા ત્રણ અમેરિકન અને એક સાઉથ આફ્રિકન – માર્ક શટલવર્થ (દક્ષિણ આફ્રિકા) – આમ કુલ પાંચ નાગરિકો અંગત ધોરણે, ખાનગી અવકાશયાત્રા દ્વારા અવકાશની સહેલગાહે જઈ શક્યા છે. રશિયન સ્પેસશીપ ‘સોયુઝ’માં બેસી અવકાશમાં આઇએસએસ (ISS International Space Station) પર રહેવાની ‘અવકાશી ટુર’ આઠથી દસ દિવસની હોય છે. આ સ્પેસ ટ્રાવેલની એક ટ્રીપની ટિકિટ 20 થી 25 મિલિયન ડોલર હોય છે. * * * ** * * * અનન્યા/080209/ દેશ-દુનિયા/હરીશ દવે/ Ananyaa/ * * *

* * * * * * ** **