અનન્યા/080426/ફિલ્મ-સિનેમા

.

ગુજરાતી ઇન્ટરનેટ પર ફિલ્મ-સિનેમાના ઇતિહાસની રસપ્રદ શ્રેણી ( હપ્તો 26)

 

 

પટ્ટણી ભાઈઓની ફિલ્મ કંપની પ્રારંભે સૌરાષ્ટ્ર કિનેમેટોગ્રાફ કંપની તથા પાછળથી સૌરાષ્ટ્ર ફિલ્મ કંપની તરીકે ઓળખાઈ.

 

તેમની એક પ્રારંભિક ફિલ્મ હતી સમુદ્રમંથન (1924).

પટ્ટણી ભાઈઓની તે ફિલ્મ પુરાણકથા પર આધારિત હતી. તેમાં દેવ-દાનવોના સમુદ્રમંથનની કથા  હતી. સમુદ્રમંથનની ટ્રીક ફોટોગ્રાફી એટલી તો અદભુત હતી કે દેશ વિદેશમાં તેની ભારે પ્રશંસા થઈ.

યુરોપના વિવેચકો-તજજ્ઞો ચંપકરાય પટ્ટણીની કલા અને સૂઝ-બૂઝ પર ઓળઘોળ થઈ ગયા. ઇંગ્લેંડની રોયલ ફોટોગ્રાફિક સોસાયટીએ ચંપકરાય પટ્ટણીને ઓનરરી એસોસિયેટસનું સન્માન બક્ષ્યું. ગરવા ગુજરાતી ચંપકરાય પટ્ટણી આ સન્માન પામનાર સર્વ પ્રથમ ભારતીય બન્યા.

પટ્ટણી ભાઈઓને એક કુશાગ્ર કસબીનો સાથ મળી ગયો. તે ગુજરાતી કસબીનું નામ ચીમનલાલ લુહાર, બી.એસસી. જે જમાનામાં ફિલ્મ લાઇનથી શિક્ષિત લોકો દૂર રહેતા, તે જમાનામાં સાયન્સ ગ્રેજ્યુએટ ચીમનલાલ સિનેમા ઉદ્યોગમાં ઝંપલાવે તે મોટી વાત ન કહેવાય? કહેવાય છે કે ચીમનલાલ લુહાર પોતાની વિજ્ઞાન-સ્નાતકની પદવી માટે ખૂબ જ ગર્વ અનુભવતા હતા અને પોતાના નામ સાથે ડિગ્રી લખાય તેવો આગ્રહ રાખતા.

 

ચીમનલાલ લુહારને  છબીકલા   સિનેમેટોગ્રાફીનું ઊંચું જ્ઞાન હતું. સિનેમેટોગ્રાફર તરીકે સૌરાષ્ટ્ર ફિલ્મ્સમાં આવ્યા.

 

સનમની શોધમાં નામક ફિલ્મથી ચીમનલાલ જાણીતા થયા. તેમાં ડોરોથી નામની અભિનેત્રીએ કામ કરેલું.

 

*  *  **  * * ગુજરાતી ઇન્ટરનેટ પર સાપ્તાહિક અનન્યા પર સિનેમા (ચલચિત્ર)ના ઇતિહાસની સર્વપ્રથમ રસપ્રદ શ્રેણી ( હપ્તો 26) * * અનન્યા/080426/ફિલ્મસિનેમા/હરીશદવે * * *

*   *   * *       *  *     *  *      **

*   *   * *     * *     *  *    **

*   *   * *     * *     *  *    **

 

અનન્યા/080426/પ્રથમપૃષ્ઠ

.

અનન્યાના આજના અંકમાં ફિલ્મ-સિનેમાનું પૃષ્ઠ પ્રગટ થયેલ છે.

* * * અનન્યા/080426/હરીશ દવે/ Ananyaa/ * * *

અનન્યા/080419/ફિલ્મ-સિનેમા

 

.

ગુજરાતી ઇન્ટરનેટ પર ફિલ્મ-સિનેમાના ઇતિહાસની રસપ્રદ શ્રેણી ( હપ્તો 25)

દ્વારકાદાસ સંપત અને માણેકલાલ પટેલ જ્યારે મુંબઈમાં ફિલ્મ ક્ષેત્રે ગુજરાતનું નામ આંકી રહ્યા હતા, ત્યારે બે ગુજરાતી ભાઈઓએ સિનેમા ઉદ્યોગને કાઠિયાવાડ સૌરાષ્ટ્રમાં લાવવાનું અકલ્પનીય સાહસ ખેડ્યું હતું.

 મિત્રો! કોહિનૂર તથા કૃષ્ણ ફિલ્મ કંપનીઓથી થોડી આડી વાતે હું જઇ રહ્યો છું, પણ તે જ અરસામાં તે ભાઈઓની સાહસવૃત્તિ અને સિદ્ધિ પ્રેરણાદાયી હોવાથી તે કથા આપને કહી જ દઉં.

આ બે ભાઈઓનાં નામ વજેશંકર પટ્ટણી અને ચંપકરાય પટ્ટણી. આ બે ભાઈઓ તત્કાલીન ભાવનગર રાજ્યના કાબેલ દીવાન સર પ્રભાશંકર પટ્ટણીના કુટુંબીજનો.

ચંપકરાય પટ્ટણીને સિનેમેટોગ્રાફીમાં ખૂબ રસ પડ્યો. તેમણે ફ્રાન્સના ફિલ્મનિર્માતા મેલિઝ (મેલિએઝ?)ની ટેકનિક્સનો ઊંડો અભ્યાસ કર્યો. અનન્યાના વાચકમિત્રોને જ્યોર્જ મેલિઝનો ટૂંક પરિચય આપી દઉં?

જ્યોર્જ મેલિઝ  (Georges Melies France; 1861 – 1938) ફ્રાન્સના જ નહીં, યુરોપના સિનેમા ઉદ્યોગના અગ્રગણ્ય પ્રણેતા. મેલિઝે ફિલ્મનિર્માણ ક્ષેત્રે   વિશેષ તો ટ્રીક ફોટોગ્રાફી અને સ્પેશિયલ ઇફેક્ટસ ક્ષેત્રે ફિલ્મજગતને અવનવી ટેકનિક્સ આપી છે. મેલિઝની જાણીતી ટેકનિક્સમાં ફેડ-ઈન (Fade-In) તથા ફેડ-આઉટ (Fade-out) નો સમાવેશ થાય છે.

બંને પટ્ટણી ભાઈઓએ રાજકોટ ખાતે જ ફિલ્મ સ્ટુડિયો સ્થાપવાનું નક્કી કર્યું. તેમણે અલ્પવિકસિત રાજકોટ-ગોંડલ રોડ પર પ્રોસેસિંગ લેબોરેટરી સહિતની સગવડ સાથે ફિલ્મનિર્માણ કેન્દ્ર ઊભું કર્યું.

પટ્ટણી ભાઈઓની ફિલ્મ કંપની પ્રારંભે સૌરાષ્ટ્ર કિનેમેટોગ્રાફ કંપની તથા પાછળથી સૌરાષ્ટ્ર ફિલ્મ કંપની તરીકે ઓળખાઈ.  

*  *  **  * * ગુજરાતી ઇન્ટરનેટ પર સાપ્તાહિક અનન્યા પર સિનેમા (ચલચિત્ર)ના ઇતિહાસની સર્વપ્રથમ રસપ્રદ શ્રેણી ( હપ્તો 25) * * અનન્યા/080419/ફિલ્મસિનેમા/હરીશદવે * * *

*   *   * *       *  *     *  *      **

*   *   * *     * *     *  *    **

*   *   * *     * *     *  *    **

 

અનન્યા/080419/પ્રથમપૃષ્ઠ

.

અનન્યાનું પ્રકાશન ટૂંક સમયમાં નિયમિત થશે. વિલંબ બદલ અમને ખેદ છે.

પ્રસ્તુત અંકમાં ફિલ્મસિનેમાના ઇતિહાસની રસપ્રદ શ્રેણીનો  પચીસમો હપ્તો પ્રગટ કરેલ છે. આભાર. 

* * * અનન્યા/080419/હરીશ દવે/ Ananyaa/ * * *

 

અનન્યા/080412/ફિલ્મ-સિનેમા

.

ગુજરાતી ઇન્ટરનેટ પર ફિલ્મ-સિનેમાના ઇતિહાસની રસપ્રદ શ્રેણી ( હપ્તો 24)

 

દ્વારકાદાસ સંપતની એક મહત્વની ફિલ્મ ગુણસુંદરી.

ગુણસુંદરીકોહિનૂરની કીર્તિને આસમાને પહોંચાડી! 

1927માં કોહિનૂર નિર્મિત ગુણસુંદરીનું દિગ્દર્શન ચંદુલાલ શાહ નામના ગુજરાતીનું; આ એ જ સરદાર ચંદુલાલ શાહ જેમણે સમય જતાં રણજીત મુવિટોન નામની અતિ સફળ ફિલ્મ કંપની સ્થાપી અને સ્વયં મુંબઈની ફિલ્મી દુનિયાના બેતાજ બાદશાહ બન્યા!

ગુણસુંદરી બીજી રીતે એટલે મહત્વની કે તેમાં ગોહર બાનુ, રામપિયારી અને જમના ત્રણ ત્રણ જાજરમાન અભિનેત્રીઓએ અભિનય આપ્યો! અનન્યાના વાચક મિત્રો માટે એક ખાસ માહિતી   તે ફિલ્મમાં રાજા સેન્ડોનો અભિનય હતો.

રાજા સેન્ડો પી. કે. (1894 1942) મૂળ તો દક્ષિણ ભારતના, પણ મૂંગી ગુજરાતી ફિલ્મોમાં એવા સફળ થયા કે મુંબઈના ફિલ્મ ઉદ્યોગમાં જામી પડ્યા! ગુણસુંદરી પહેલાં રાજા સેન્ડોએ કાનજીભાઈ રાઠોડ દિગ્દર્શિત સદગુણી સુશીલામાં પણ કામ કર્યું હતું.

જુઓ તો મિત્રો! આપણી વાતો ક્યાંથી ક્યાં પહોંચે છે!

આપની સમક્ષ આવી વિસરાતી વાતોનો ખજાનો હું ખોલી રહ્યો છું! ધીરજ રાખજો!

 

*  *  **  * * ગુજરાતી ઇન્ટરનેટ પર સાપ્તાહિક અનન્યા પર સિનેમા (ચલચિત્ર)ના ઇતિહાસની સર્વપ્રથમ રસપ્રદ શ્રેણી ( હપ્તો 24) * * અનન્યા/080412/ફિલ્મસિનેમા/હરીશદવે * * *

*   *   * *       *  *     *  *      **

*   *   * *     * *     *  *    **

*   *   * *     * *     *  *    **

 

અનન્યા/080412/પ્રથમપૃષ્ઠ

.

ફિલ્મસિનેમાના ઇતિહાસની રસપ્રદ શ્રેણીની એકસૂત્રતા જળવાઈ રહે તે હેતુથી, અનિવાર્ય સંજોગો વચ્ચે પણ, અમે ફિલ્મ-સિનેમાના પૃષ્ઠને અમે અગ્રીમતા આપીએ છીએ.

પ્રસ્તુત અંકમાં ગુજરાતી ઇન્ટરનેટ પર સર્વ પ્રથમ વખત આલેખાઈ રહેલ શ્રેણીનો  ચોવીસમો હપ્તો પ્રગટ કરેલ છે.

* * * અનન્યા/080412/હરીશ દવે/ Ananyaa/ * * *

અનન્યા/080405/ફિલ્મ-સિનેમા

.

ગુજરાતી ઇન્ટરનેટ પર ફિલ્મ-સિનેમાના ઇતિહાસની રસપ્રદ શ્રેણી ( હપ્તો 23)

.

દ્વારકાદાસ સંપતને ફિલ્મ લાઈન માટે વિશેષ પ્રેરણા દાદાસાહેબ ફાલકેની ફિલ્મોમાંથી મળી હતી.

પહેલાં આપને દ્વારકાદાસ સંપત (સંપટ)ની ‘કોહિનૂર’ની વાતો કરી લઉં?

મને યાદ આવે છે કોહિનૂર ફિલ્મ્સનાં અભિનેત્રી જમના.

તે વર્ષ હતું 1922નું. દ્વારકાદાસ સંપતની કોહિનૂર કંપનીની ફિલ્મ આવી ‘સુકન્યા સાવિત્રી’. તેમાં પ્રથમ વાર જમનાનો અભિનય ચમક્યો. તે પછી જમનાએ કોહિનૂરની અન્ય ફિલ્મોમાં પણ કામ કર્યું.

કોહિનૂરની 1924ની એક ફિલ્મ હતી ગુલ-એ-બંકાવલિ. આ ફિલ્મની પટકથા ગુજરાતી લેખક મોહનલાલ જી. દવેએ લખી હતી. “અનન્યા”ના વાચકમિત્રોને એક મહત્વની માહિતી આપું કે ‘ગુલ-એ-બકાવલિ’માં ઝુબેદાનો પણ અભિનય હતો. એ જ ઝુબેદા, જે પાછળથી ભારતીય સિનેમાની પ્રથમ ટોકી મુવિ – બોલપટ – ‘આલમઆરા’નાં મુખ્ય અભિનેત્રી બન્યાં. તેમાં પણ જમનાનો તેમ જ નુર મોહમ્મદ નામના અભિનેતાનો અભિનય.

‘કોહિનૂર’ની એક મહત્વાકાંક્ષી ફિલ્મ ‘મનોરમા’.

આ ફિલ્મની પટકથા ગુજરાતી કવિ સુરસિંહજી ગોહિલ ‘કલાપી’ની અમર કૃતિ ‘હૃદયત્રિપુટી’ પર આધારિત હતી. આમ, કવિ કલાપી એવા પહેલા સર્જક કે જેમની કાવ્ય રચના ફિલ્મ પડદે અવતાર લેનાર સર્વ પ્રથમ કૃતિ બની.

* * ગુજરાતી ઇન્ટરનેટ પર સાપ્તાહિક “અનન્યા” પર સિનેમા (ચલચિત્ર)ના ઇતિહાસની સર્વપ્રથમ રસપ્રદ શ્રેણી ( હપ્તો 23) * * અનન્યા/080405/ફિલ્મસિનેમા/હરીશદવે * * *
* * * * * * * * **