અનન્યા/080126/આજકાલ-સામાન્યજ્ઞાન

.

*

અનન્યા/080126/આજકાલ-સામાન્યજ્ઞાન

ભારત વિશ્વના નકશા પર સામર્થ્યવાન રાષ્ટ્ર તરીકે ઊભરી રહ્યું છે.

આર્થિક ક્ષેત્રે અમેરિકા ( USA) અને યુરોપ (Europe) ના દેશો સહિત દુનિયાના તમામ રાષ્ટ્રો હવે ભારત પર મીટ માંડતા થયા છે.

આ સાથે જ રાષ્ટ્રની સુરક્ષા ભારત સરકાર માટે વિશેષ મહત્વની બની રહી છે. છેલ્લા થોડાં વર્ષોમાં દેશની સરકારોએ સંરક્ષણ ક્ષેત્રે (Defence sector) સજાગતા દાખવી છે.

છેલ્લાં પાંચેક વર્ષોમાં દેશના સંરક્ષણ ખર્ચ (Defence Expenditure)માં લગભગ 50% નો વધારો થયો છે. પાંચ વર્ષ પહેલાં સંરક્ષણ ક્ષેત્રે ભારત સરકારનો ખર્ચ આશરે રૂપિયા 65,000 કરોડ હતો તે ચાલુ વર્ષમાં રૂપિયા 96,000 કરોડને વટાવી જાય તેવી શક્યતા છે. છેલ્લાં ત્રણ-ચાર વર્ષોમાં ભારત સરકારની સંરક્ષણ ક્ષેત્રની તૈયારીઓ નોંધપાત્ર છે.

તેમાં અત્યાધુનિક એરક્રાફ્ટ કેરિયર વોરશીપ ‘વિક્રમાદિત્ય’ (મૂળ નામ એડમિરલ ગોર્શકોવ વોરશીપ, Admiral Gorshkov aircraft carrier warship) ની ખરીદીનો સમાવેશ થાય છે. ‘વિક્રમાદિત્ય’ વોરશીપ તેમજ તેના માટે 16 નેવલ એરક્રાફ્ટ મિગ વિમાનો, નૌકાદળ (Indian Navy) માટે છ સ્કોર્પિન (Scorpene) સબમરીન તથા 3 ફાલ્કન એવોક સિસ્ટમ્સ (AWACs Airborne Warning And Command Systems) ની ખરીદી પાછળ ભારત સરકારે નવથી દસ બિલિયન ડોલર જેટલી જંગી રકમ ખચી હોવાનો અંદાજ છે.

ગયા વર્ષે ઇન્ડિયન આર્મી (Indian Army) અને ઇન્ડિયન એરફોર્સ (Indian Airforce) માટે હેલિકોપ્ટર્સ તથા એરક્રાફ્ટ્સ પણ ખરીદવામાં આવ્યાં છે.

ભારત સરકાર આવતા પાંચ વર્ષમાં લશ્કરી દળોને સુસજ્જ કરવા લગભગ 45 બિલિયન ડોલરનો શસ્ત્રસરંજામ ખરીદશે તેવું આયોજન છે.

*  *  ** * * અનન્યા/080126/ આજકાલ-સામાન્યજ્ઞાન/હરીશ દવે/ Ananyaa/ * * *

**  **  *

સામાન્ય જ્ઞાન:

* અમેરિકા (USA) અને રશિયા (USSR)ના અવકાશ સંશોધનના પ્રયાસો વિશે આપે “અનન્યા”ના આગળના અંકોમાં વાંચ્યું. તેમાં આપે અવકાશયાત્રાઓ તેમજ માનવીના ચંદ્ર પર ઉતરાણની વાતો પણ જાણી.

બ્રહ્માંડ (the Universe)ની અને સૂર્યમંડળ ( the Solar System)ના અન્ય ગ્રહોની જાણકારી મેળવવા અમેરિકામરિનર (Mariner), પાયોનિયર (Pioneer), વાઇકિંગ (Viking), વોયેજર (Voyager) વગેરે તથા રશિયાએ વેનેરા (Venera), માર્સ (Mars ) આદિ સ્પેસક્રાફ્ટ્સ છોડ્યાં છે.

અમેરિકામાં અવકાશસંશોધન સંસ્થા નાસા (NASA National Aeronautics and Space Administration ) એ સૂર્યમંડળ અને તેને પાર અવકાશની માહિતી માટે સ્પેસ મિશન આયોજિત કર્યાં.

તે પૈકી કેટલાક નોંધનીય મિશન પર ઊડતી નજર નાખીશું?

મંગળ (Mars) ના ગ્રહને પ્રદક્ષિણા કરનાર અમેરિકાનું પ્રથમ અવકાશયાન ‘મરિનર 9’ (Mariner 9 ) હતું. તેને મે 30, 1971ના રોજ છોડવામાં આવ્યું હતું. તેણે નવેમ્બર 13, 1971ના રોજ મંગળના ગ્રહને પ્રથમ પ્રદક્ષિણા કરી.

મંગળના ગ્રહ પર સફળ ઉતરાણ કરનાર પ્રથમ અમેરિકન અવકાશયાન ‘વાઇકિંગ 1’ ને અમેરિકાએ ઓગસ્ટ 20, 1975ના રોજ છોડ્યું હતું. અમેરિકાનું આ અવકાશયાન વાઇકિંગ 1 લેંડર (Viking 1 Lander) મંગળ પર જુલાઇ 20, 1976ના રોજ ઊતર્યું હતું.

અમેરિકાએ માર્ચ 2, 1972ના રોજ છોડેલ અવકાશયાન ‘પાયોનિયર 10’ ગુરુ (Jupiter) ના ગ્રહ પાસેથી ડિસેમ્બર 4, 1973ના દિને પસાર થયું.

આ અમેરિકન સ્પેસક્રાફ્ટ ‘પાયોનિયર 10’ જૂન 13, 1983 ના રોજ સૂર્યના ગ્રહમંડળ (the Solar System) ની પાર અવકાશમાં જનાર વિશ્વનું પ્રથમ અવકાશયાન બન્યું.

બ્રહ્માંડની અજાણી યાત્રાએ આગળ ધપેલ ‘પાયોનિયર 10’ મિશનનો સત્તાવાર અંત માર્ચ 31, 1997ના રોજ આવ્યો. આમ છતાં છેલ્લે 2002-2003 સુધી અવારનવાર તેના થોડા વિક સિગ્નલ્સ મળ્યા ખરા.

શુક્ર (Venus) પર સફળતાપૂર્વક ઉતરનાર રશિયન અવકાશયાન ‘વેનેરા 7’ હતું જેણે ડિસેમ્બર 15, 1970ના શુક્ર પર ઉતરાણ કર્યું. કમનસીબે ઉતરાણ પછી માત્ર 23 મિનિટમાં વેનેરા મિશન નિષ્ફળ ગયું.

શુક્ર પર ઉતરનાર અમેરિકાનું પ્રથમ અવકાશયાન ‘મેગેલન’ હતું. મે 4, 1989 ના રોજ લોંચ થયેલ અમેરિકન અવકાશયાન ‘મેગેલન’ ઓગસ્ટ 10, 1990ના રોજ શુક્ર પર ઉતર્યું હતું. * * * અનન્યા/080126/ આજકાલ-સામાન્યજ્ઞાન/હરીશ દવે/ Ananyaa/ * * *

ગુજરાતી-અંગ્રેજી

અંગ્રેજી ભાષામાં કેટલાક વિરોધી શબ્દો બનાવવા પૂર્વગ (Prefix) in નો ઉપયોગ થાય છે જ્યારે કેટલાક માટે પૂર્વગ im નો ઉપયોગ થાય છે. એક સાદો નિયમ યાદ રાખવો. જે શબ્દ અંગ્રેજી આલ્ફાબેટ b, m અથવા p થી શરૂ થતા હોય તેમના વિરોધી શબ્દ માટે પૂર્વગ im નો ઉપયોગ કરવો. ઉદાહરણ તરીકે –

Balance – Imbalance , Mature – Immature,  Possible – Impossible

પરંતુ    Ability – Inability,  Visible – Invisible

*

* * * અનન્યા/080126/ આજકાલ-સામાન્યજ્ઞાન/હરીશ દવે/ Ananyaa/ * * *

અનન્યા/071215/આજકાલ-સામાન્યજ્ઞાન

*

અનન્યા/071215/આજકાલ-સામાન્યજ્ઞાન

* અમેરિકામાં ચિંતાજનક ઇકોનોમી અને સબ-પ્રાઇમ પ્રોબ્લેમ પછી અમેરિકન ડોલર નબળો પડતો જાય છે, તો ભારતમાં આર્થિક ક્ષેત્રમાં (કાંઇક વિસ્મયજનક તેજી) સાથે રૂપિયો મજબૂત થઈ રહ્યો છે. આ સમાચાર ભારતના આઈટી (IT – Information Technology) ક્ષેત્ર માટે ચિંતા પ્રેરી રહ્યા છે.

અમેરિકન ડોલર – ભારતીય રૂપિયાના બદલાતા એક્ષ્ચેન્જ રેટ (American Dollar – Indian Rupee Exchange rate) સાથે મજબૂત થતો રૂપિયો અને કર્મચારીઓના વધતા વેતન ખર્ચાઓને કારણે આઈટી કંપનીઓ પર આર્થિક ભીંસ વધવા લાગી છે. કંપનીઓ પાસે વેતન-વધારા નિયંત્રણ, ક્લાયંટના બિલ અને સર્વિસ ફીઝમાં વધારો આદિ રસ્તાઓ છે.

ભારતનો ઇન્ફર્મેશન ટેકનોલોજી ઉદ્યોગ – (આઈટી ઉદ્યોગ – IT – Information Technology industry) અમેરિકા ઉપરાંત યુરોપ સહિત વિશ્વનાં અન્ય બજારો તરફ નજર દોડાવી રહ્યો છે.

વળી ભારતની અગ્રણી આઈટી કંપનીઓ ટીસીએસ, ઇન્ફોસિસ, વિપ્રો વગેરે તો ભારતના અલ્પ વિકસિત પ્રદેશોના વિકસતા ટાઉન્સની સોફ્ટવેર જરૂરતો પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે. * * * અનન્યા/071215/આજકાલ/હરીશદવે * *

*
* * * અમેરિકાની ડ્યુ પોન્ટ (Du Pont, USA) કંપની આશરે બસો વર્ષ જૂની કંપની છે. વિશ્વપ્રસિદ્ધ કેમિકલ કંપની ડ્યુ પોન્ટ તેના વિશિષ્ટ સંશોધનો માટે નામના ધરાવે છે.

એક ભારતીય મહિલા શ્રીમતી ઉમા ચૌધરી ડ્યુ પોન્ટ કંપનીના સિનિયર વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ છે.

ડ્યુ પોન્ટ કંપનીએ તાજેતરમાં ભારતમાં રીસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેંટ સેન્ટર શરૂ કરેલ છે. આ ભારતીય સેંટરના મુખ્ય અધિકારી પણ એક ભારતીય વૈજ્ઞાનિક છે.

અમેરિકન કંપની ડ્યુ પોન્ટના સાયન્સ અને ટેકનોલોજી વિભાગના સર્વોચ્ચ અધિકારી પણ શ્રીમતી ઉમા ચૌધરી છે. દુનિયાની સૌથી મોટી કેમિકલ કંપની ડ્યુ પોન્ટમાં આ સ્થાને પહોંચનાર ઉમાબહેન પ્રથમ મહિલા છે. ભારતમાં મુંબઈના એક મધ્યમ વર્ગીય પરિવારમાં જન્મેલા ઉમાબહેને અમેરિકા જઈ એમઆઇટી (MIT, USA) માંથી પીએચ.ડી.ની ડિગ્રી મેળવી. શ્રીમતી ચૌધરી ત્રીસેક વર્ષથી ડ્યુ પોન્ટમાં સેવારત છે.

ગયા જાન્યુઆરીમાં અમેરિકાના પ્રેસિડેન્ટ જ્યોર્જ બુશ ડ્યુ પોન્ટની મુલાકાતે ગયા હતા. ડ્યુ પોન્ટના બસો વર્ષના ઈતિહાસમાં કોઈ અમેરિકન પ્રમુખની આ પ્રથમ વિઝિટ હતી. અમેરિકન પ્રેસિડેન્ટ બુશ શ્રીમતી ચૌધરીને મળ્યા હતા અને તેમની સાથે ડ્યુ પોન્ટની સંશોધન કામગીરીની ચર્ચા પણ કરી હતી. ** * અનન્યા/071215/આજકાલ/હરીશદવે * * * *

* * *
સામાન્ય જ્ઞાન

* * વિશ્વમાં સૌથી નાના દેશોની વાત કરીએ. દુનિયાભરના સ્વતંત્ર સાર્વભૌમ દેશોમાં સૌથી નાનો દેશ વેટિકન સિટી (Vatican City or The Holy See) છે. વેટિકન સિટીનો વિસ્તાર અર્ધા ચોરસ કિમીથી પણ ઓછો છે (માત્ર 0.44 ચોરસ કિમી અથવા લગભગ 109 એકર) !!

યુરોપના ઇટાલી (Italy, Europe) દેશની રાજધાનીના શહેર રોમમાં આ ટચૂકડો દેશ વેટિકન સિટી સમાયેલો છે.

વેટિકન સિટીમાં ખ્રિસ્તી ધર્મના કેથલિક (કેથોલિક) સંપ્રદાયના વડા ધર્મ ગુરુ પોપનો મહેલ ‘વેટિકન પેલેસ’ છે. તેથી કેથલિક ક્રિશ્ચિયન્સ માટે વેટિકન સિટી પવિત્ર ધામ છે. આ નાનકડા દેશની વસ્તી માંડ 900 જેટલી છે! આમ, વેટિકન સિટી વિસ્તાર અને વસ્તી બંને દ્રષ્ટિએ પૃથ્વી પરનો સૌથી નાનો દેશ છે. * *

* * વિશ્વનો બીજા નંબરનો સૌથી નાનો સ્વતંત્ર દેશ મોનેકો છે. યુરોપ ખંડમાં ભૂમધ્ય સમુદ્રતટ પર ફ્રાન્સની બાજુમાં આવેલા દેશ મોનેકો (Monaco) નો વિસ્તાર બે ચોરસ કિમી કરતાં પણ ઓછો (1.95 ચોરસ કિમી) છે. મોનેકોની વસ્તી માત્ર 32,000 જેટલી છે. આમ છતાં આ નાનકડા દેશની પર કેપીટા જીડીપી (Per capita GDP) 27,000 ડોલર છે. આપને ખ્યાલ હશે કે ભારતની પર કેપીટા જીડીપી (Per capita GDP) માત્ર 2,200 ડોલર છે! * * અનન્યા/071215/સામાન્યજ્ઞાન/હરીશદવે * * *

* * વાચક મિત્રો! વિશ્વનું સૌથી મોટું રણ સહરાનું રણ આફ્રિકા ખંડમાં આવેલું છે. પૃથ્વી પરના આ સૌથી મોટા રણનો વિસ્તાર લગભગ યુરોપ ખંડ જેટલો છે. સહરાના રણનો વિસ્તાર એટલો મોટો છે કે તેમાં ભારત દેશ જેવા ત્રણ દેશો સમાઈ જાય! * અનન્યા/071215/સામાન્યજ્ઞાન/હરીશદવે * *

* * * * *

ગુજરાતી–અંગ્રેજી

આપણે ભાષાના ઉપયોગને મઠારવા પ્રયત્નશીલ રહી શકીએ તો કેવું સારું! તદ્દન સરળ શબ્દોના ઉચિત ઉપયોગથી અભિવ્યક્તિ સુંદર લાગે છે. વિભિન્ન શબ્દપ્રયોગો/ વાક્યપ્રયોગો દ્વારા પણ અભિવ્યક્તિ સુધારી શકાય છે.
આપણે ગુજરાતી અને અંગ્રેજી ભાષામાં લેખન કલા પર વિચારતા જઈશું અને વિવિધ પ્રયોગોથી અભિવ્યક્તિ કઈ રીતે સુધારવી તે ચર્ચતા જઈશું.

આપ સૌ વાચકમિત્રો આમાં સાથ આપી શકો? આપ આવા વાક્યો કોમેંટ્સ તરીકે લખતા જશો તો શાળા-કોલેજના ગુજરાતી વિદ્યાર્થીઓ તથા સામાન્ય શહેરી-ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં રહેતા ગુજરાતીઓને ઉપયોગી થશે. આપણે તેમને અભિવ્યક્તિ માટે પ્રેરણા આપવી છે.

વાચકમિત્રોને ફરી નમ્ર વિનંતી કે આ યજ્ઞમાં જરૂર ભાગ લેશો. આપની કોમેંટ્સ આપણા લાખો મિત્રોને અર્થપૂર્ણ, રસપ્રદ અભિવ્યક્તિથી પરિચિત કરાવશે.

આપણે કોઇ દુઃખી વ્યક્તિને એકાદ વાક્યમાં વર્ણવવી છે. આપણું સાદું સીધું ગુજરાતી ભાષાનું વિધાન હશે: “તે ખૂબ દુઃખી હતો.” આપણે ગુજરાતીમાં વિવિધ શબ્દોના પ્રયોજનથી આ સરળ વિધાનને વિશેષ રસપૂર્ણ બનાવી શકીએ. આપ પ્રયત્ન કરી જોજો! આપને સૂઝે તે વાક્યો કોમેન્ટમાં લખજો!

હવે તે ભાવ બતાવતું વિધાન અંગ્રેજી ભાષામાં કંઈક આમ લખી શકાય (આપણે શબ્દાર્થ નહીં, ભાવાર્થ જોઇએ છે): He was very sad. How sad he was! His face was grief-striken. He was miserably depressed. He was terribly upset.
His face was pale with grief. His gloomy face spoke of his miseries.
His pale face described his sadness. His swollen eyes were suggestive of his sufferings. The paleness of his face could not hide the woes he had suffered. * * * અનન્યા/071215/ગુજરાતીઅંગ્રેજી /હરીશ દવે * **

* *