અનન્યા/080126/આજકાલ-સામાન્યજ્ઞાન

.

*

અનન્યા/080126/આજકાલ-સામાન્યજ્ઞાન

ભારત વિશ્વના નકશા પર સામર્થ્યવાન રાષ્ટ્ર તરીકે ઊભરી રહ્યું છે.

આર્થિક ક્ષેત્રે અમેરિકા ( USA) અને યુરોપ (Europe) ના દેશો સહિત દુનિયાના તમામ રાષ્ટ્રો હવે ભારત પર મીટ માંડતા થયા છે.

આ સાથે જ રાષ્ટ્રની સુરક્ષા ભારત સરકાર માટે વિશેષ મહત્વની બની રહી છે. છેલ્લા થોડાં વર્ષોમાં દેશની સરકારોએ સંરક્ષણ ક્ષેત્રે (Defence sector) સજાગતા દાખવી છે.

છેલ્લાં પાંચેક વર્ષોમાં દેશના સંરક્ષણ ખર્ચ (Defence Expenditure)માં લગભગ 50% નો વધારો થયો છે. પાંચ વર્ષ પહેલાં સંરક્ષણ ક્ષેત્રે ભારત સરકારનો ખર્ચ આશરે રૂપિયા 65,000 કરોડ હતો તે ચાલુ વર્ષમાં રૂપિયા 96,000 કરોડને વટાવી જાય તેવી શક્યતા છે. છેલ્લાં ત્રણ-ચાર વર્ષોમાં ભારત સરકારની સંરક્ષણ ક્ષેત્રની તૈયારીઓ નોંધપાત્ર છે.

તેમાં અત્યાધુનિક એરક્રાફ્ટ કેરિયર વોરશીપ ‘વિક્રમાદિત્ય’ (મૂળ નામ એડમિરલ ગોર્શકોવ વોરશીપ, Admiral Gorshkov aircraft carrier warship) ની ખરીદીનો સમાવેશ થાય છે. ‘વિક્રમાદિત્ય’ વોરશીપ તેમજ તેના માટે 16 નેવલ એરક્રાફ્ટ મિગ વિમાનો, નૌકાદળ (Indian Navy) માટે છ સ્કોર્પિન (Scorpene) સબમરીન તથા 3 ફાલ્કન એવોક સિસ્ટમ્સ (AWACs Airborne Warning And Command Systems) ની ખરીદી પાછળ ભારત સરકારે નવથી દસ બિલિયન ડોલર જેટલી જંગી રકમ ખચી હોવાનો અંદાજ છે.

ગયા વર્ષે ઇન્ડિયન આર્મી (Indian Army) અને ઇન્ડિયન એરફોર્સ (Indian Airforce) માટે હેલિકોપ્ટર્સ તથા એરક્રાફ્ટ્સ પણ ખરીદવામાં આવ્યાં છે.

ભારત સરકાર આવતા પાંચ વર્ષમાં લશ્કરી દળોને સુસજ્જ કરવા લગભગ 45 બિલિયન ડોલરનો શસ્ત્રસરંજામ ખરીદશે તેવું આયોજન છે.

*  *  ** * * અનન્યા/080126/ આજકાલ-સામાન્યજ્ઞાન/હરીશ દવે/ Ananyaa/ * * *

**  **  *

સામાન્ય જ્ઞાન:

* અમેરિકા (USA) અને રશિયા (USSR)ના અવકાશ સંશોધનના પ્રયાસો વિશે આપે “અનન્યા”ના આગળના અંકોમાં વાંચ્યું. તેમાં આપે અવકાશયાત્રાઓ તેમજ માનવીના ચંદ્ર પર ઉતરાણની વાતો પણ જાણી.

બ્રહ્માંડ (the Universe)ની અને સૂર્યમંડળ ( the Solar System)ના અન્ય ગ્રહોની જાણકારી મેળવવા અમેરિકામરિનર (Mariner), પાયોનિયર (Pioneer), વાઇકિંગ (Viking), વોયેજર (Voyager) વગેરે તથા રશિયાએ વેનેરા (Venera), માર્સ (Mars ) આદિ સ્પેસક્રાફ્ટ્સ છોડ્યાં છે.

અમેરિકામાં અવકાશસંશોધન સંસ્થા નાસા (NASA National Aeronautics and Space Administration ) એ સૂર્યમંડળ અને તેને પાર અવકાશની માહિતી માટે સ્પેસ મિશન આયોજિત કર્યાં.

તે પૈકી કેટલાક નોંધનીય મિશન પર ઊડતી નજર નાખીશું?

મંગળ (Mars) ના ગ્રહને પ્રદક્ષિણા કરનાર અમેરિકાનું પ્રથમ અવકાશયાન ‘મરિનર 9’ (Mariner 9 ) હતું. તેને મે 30, 1971ના રોજ છોડવામાં આવ્યું હતું. તેણે નવેમ્બર 13, 1971ના રોજ મંગળના ગ્રહને પ્રથમ પ્રદક્ષિણા કરી.

મંગળના ગ્રહ પર સફળ ઉતરાણ કરનાર પ્રથમ અમેરિકન અવકાશયાન ‘વાઇકિંગ 1’ ને અમેરિકાએ ઓગસ્ટ 20, 1975ના રોજ છોડ્યું હતું. અમેરિકાનું આ અવકાશયાન વાઇકિંગ 1 લેંડર (Viking 1 Lander) મંગળ પર જુલાઇ 20, 1976ના રોજ ઊતર્યું હતું.

અમેરિકાએ માર્ચ 2, 1972ના રોજ છોડેલ અવકાશયાન ‘પાયોનિયર 10’ ગુરુ (Jupiter) ના ગ્રહ પાસેથી ડિસેમ્બર 4, 1973ના દિને પસાર થયું.

આ અમેરિકન સ્પેસક્રાફ્ટ ‘પાયોનિયર 10’ જૂન 13, 1983 ના રોજ સૂર્યના ગ્રહમંડળ (the Solar System) ની પાર અવકાશમાં જનાર વિશ્વનું પ્રથમ અવકાશયાન બન્યું.

બ્રહ્માંડની અજાણી યાત્રાએ આગળ ધપેલ ‘પાયોનિયર 10’ મિશનનો સત્તાવાર અંત માર્ચ 31, 1997ના રોજ આવ્યો. આમ છતાં છેલ્લે 2002-2003 સુધી અવારનવાર તેના થોડા વિક સિગ્નલ્સ મળ્યા ખરા.

શુક્ર (Venus) પર સફળતાપૂર્વક ઉતરનાર રશિયન અવકાશયાન ‘વેનેરા 7’ હતું જેણે ડિસેમ્બર 15, 1970ના શુક્ર પર ઉતરાણ કર્યું. કમનસીબે ઉતરાણ પછી માત્ર 23 મિનિટમાં વેનેરા મિશન નિષ્ફળ ગયું.

શુક્ર પર ઉતરનાર અમેરિકાનું પ્રથમ અવકાશયાન ‘મેગેલન’ હતું. મે 4, 1989 ના રોજ લોંચ થયેલ અમેરિકન અવકાશયાન ‘મેગેલન’ ઓગસ્ટ 10, 1990ના રોજ શુક્ર પર ઉતર્યું હતું. * * * અનન્યા/080126/ આજકાલ-સામાન્યજ્ઞાન/હરીશ દવે/ Ananyaa/ * * *

ગુજરાતી-અંગ્રેજી

અંગ્રેજી ભાષામાં કેટલાક વિરોધી શબ્દો બનાવવા પૂર્વગ (Prefix) in નો ઉપયોગ થાય છે જ્યારે કેટલાક માટે પૂર્વગ im નો ઉપયોગ થાય છે. એક સાદો નિયમ યાદ રાખવો. જે શબ્દ અંગ્રેજી આલ્ફાબેટ b, m અથવા p થી શરૂ થતા હોય તેમના વિરોધી શબ્દ માટે પૂર્વગ im નો ઉપયોગ કરવો. ઉદાહરણ તરીકે –

Balance – Imbalance , Mature – Immature,  Possible – Impossible

પરંતુ    Ability – Inability,  Visible – Invisible

*

* * * અનન્યા/080126/ આજકાલ-સામાન્યજ્ઞાન/હરીશ દવે/ Ananyaa/ * * *

અનન્યા/071124/પ્રથમપૃષ્ઠ

.
આપ સમક્ષ “અનન્યા”નો છઠ્ઠો અંક પ્રસ્તુત છે.

“અનન્યા”નો પ્રથમ અંક વિજયા દશમી (દશેરા) ના શુભ દિને તા. 21/10/2007ના રોજ પ્રકાશિત થયો.

અનન્યા”નો બીજો અંક 27/10/07ના રોજ પ્રગટ થયો. આ અંકમાં કેલિફોર્નિયા (અમેરિકા – USA ) ની આગના સમાચાર, મિલિયન, બિલિયન, ટ્રિલિયન જેવા આંકડાઓની સમજૂતિ તથા સુઝલોન અને ઇન્ટરનેટ જગતની અવનવી માહિતી હતી.

“અનન્યા” નો ત્રીજો અંક 03/11/07ના દિને પ્રગટ થયો. તેમાં હચ – વોડાફોન, બ્રહ્માંડ, આકાશ ગંગા ઉપરાંત આઈઆઈએમ – અમદાવાદ, ભારતમાં ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ક્ષેત્ર, રીટેઇલ બિઝનેસ, ફ્યુચર ગ્રુપ, સિસ્કો અને આર્જેન્ટિનાના સમાચાર આપે જાણ્યા.

અનન્યા”નો ચોથો અંક દીપાવલિ – નૂતન વર્ષ અંક તરીકે 10/11/07ના રોજ પ્રસિદ્ધ થયો. આ અંકમાં નોબેલ પ્રાઇઝ અને સૂર્યની જાણકારી ઉપરાંત ગુગલ સર્ચ, મહાત્મા ગાંધીની દાંડીકૂચ, બોલિવુડ – હોલિવુડના ફિલ્મ ઉદ્યોગની માહિતી હતી. આ દીપાવલિ અંકથી ફિલ્મ-સિનેમાના ઇતિહાસ પર રસપૂર્ણ લેખમાળાનો આરંભ થયો.

“અનન્યા”નો પાંચમો અંક 17/11/07ના રોજ પ્રગટ થયો. તે અંકમાં ભારત-જાપાન વ્યાપાર સંબંધો, સૂર્યમંડળ, વેબ્સ્ટર અને ઓક્સફર્ડ અંગ્રેજી ડિક્ષનેરી ઉપરાંત સૌથી વધુ સંપત્તિવાન ગુજરાતીઓની ફોર્બ્સ યાદી – આદિ માહિતી આપે વાંચી. આ અંકમાં ફ્રાંસના લુમિયેર બ્રધર્સ દ્વારા મુંબઈમાં યોજાયેલા ભારતના પ્રથમ ફિલ્મ શોની વાત હતી.

“અનન્યા”ના દરેક અંકમાં ગુજરાતી નેટ જગત પર એક પૃષ્ઠ પ્રગટ થતું રહ્યું છે.

આપના પ્રતિભાવ આપતા રહેશો. આપના સહકારની અપેક્ષા છે. * અનન્યા/071124/હરીશ દવે *

અનન્યા/071117/ આજકાલ–સામાન્યજ્ઞાન

.

અનન્યા/071117/ આજકાલ-સામાન્યજ્ઞાન

આજ-કાલ:

ભારતની ઊભરતી અર્થવ્યવસ્થા પર દુનિયાના વિકસિત દેશોની નજર છે.

જાપાનના પ્રાઇમ મિનિસ્ટર શિંઝો બેએક મહિના અગાઉ ભારતની મુલાકાતે આવ્યા હતા.  ભારતના પ્રધાનમંત્રી મનમોહનસિંઘ અને જાપાનના પ્રાઇમ મિનિસ્ટર શિંઝો વચ્ચે વાતચીતનો એક મહત્વનો મુદ્દો દિલ્હી-મુંબઈ ઇન્ડસ્ટ્રીયલ કોરીડોર (ડી-એમ-આઇ-સી DMIC – Delhi Mumbai Industrial Corridor) નો હતો.

DMIC પ્રોજેક્ટ અંતર્ગત જાપાનના સહયોગથી દિલ્હી-મુંબઈના આશરે 1500 કિમીના કોરિડોર પર મોટા પાયે ઔદ્યોગિક વિકાસ કરવાની દરખાસ્ત છે.

આ કોરિડોર છ રાજ્યો, ત્રણ બંદરો, છ એરપોર્ટસ અને સિક્સ-લેઇન એક્સપ્રેસ-વે સાથે સંકળાશે. તે કોરિડોર સંલગ્ન છ રાજ્યો – ઉત્તર પ્રદેશ, હરિયાણા, રાજસ્થાન, ગુજરાત, મધ્યપ્રદેશ અને મહારાષ્ટ્ર -માં નવ વિશાળ Mega Industrial Zones રચાશે. વળી આ ડી-એમ-આઇ-સી કોરિડોર પર માલના ઝડપી પરિવહન માટે હાઈ-સ્પીડ રેલ્વે ફ્રેઇટ ટ્રેક બનશે. અત્યારના 30 કિમી/કલાકની ગુડઝ ટ્રેઇન્સના સ્થાને 75 થી 100 કિમી/કલાકની ઝડપે ગુડઝ ટ્રેઇન્સ દોડશે.

ભારત-જાપાનના આ મહત્વાકાંક્ષી ડી-એમ-આઇ-સી DMIC પ્રોજેક્ટનો ખર્ચ આશરે 90 બિલિયન ડોલર (3,60,000 કરોડ રૂપિયા) અંદાજવામાં આવ્યો છે. * * અનન્યા/071117/હરીશદવે

અનન્યા/071107/સામાન્ય જ્ઞાન:

પ્રચલિત મત અનુસાર આપણા સૂર્યમંડળ (Solar system) માં નવ ગ્રહો છે. (તાજેતરમાં કેટલાક અગ્રગણ્ય વૈજ્ઞાનિકોએ પ્લુટોને ગ્રહની યાદીમાંથી દૂર કરેલ છે).

આપણા જાણીતા નવ ગ્રહો બુધ (Mercury), શુક્ર (Venus), પૃથ્વી (Earth), મંગળ (Mars), ગુરુ (Jupiter), શનિ (Saturn), યુરેનસ (Uranus), નેપ્ચ્યુન (Neptune) અને પ્લુટો (Pluto) છે.

સૂર્ય અને પૃથ્વી વચ્ચે બે ગ્રહો છે – બુધ અને શુક્ર.

સૂર્યની સૌથી નજીકનો ગ્રહ બુધ છે.

પૃથ્વીથી બહારની તરફના ગ્રહો મંગળ, ગુરુ, શનિ, યુરેનસ, નેપ્ચ્યુન અને પ્લુટો છે. આમ, નેપ્ચ્યુન અને પ્લુટો સૌથી દૂરના ગ્રહો છે.(તેમની ભ્રમણ કક્ષાઓ એવી છે કે અમુક વર્ષો પ્લુટો સૂર્યથી સૌથી દૂર હોય છે, જ્યારે કેટલાંક વર્ષોમાં નેપ્ચ્યુન સૂર્યથી સૌથી દૂર હોય છે. 1979-1999 દરમ્યાન નેપ્ચ્યુન સૌથી દૂરનો ગ્રહ હતો, પણ વર્તમાન વર્ષોમાં પ્લુટો સૌથી દૂરનો ગ્રહ છે).

પૃથ્વીથી સૌથી નજીકનો ગ્રહ મંગળ છે.

(નોંધ : આપણા સૂર્યમંડળ વિશેના ઘણા બધા ખ્યાલો બદલાઈ રહ્યા છે. વૈજ્ઞાનિકો નવી માહિતી ખોજતા જાય છે. નવાં સંશોધનો જૂની ગણતરી/ જૂનાં માપોમાં નિરંતર સુધારા આપી રહ્યાં છે. અહીં ચર્ચેલ માહિતી સંશોધનને પાત્ર છે). * * અનન્યા/071117/હરીશદવે

ગ્રહનું નામ

સૂર્યથી અંતર au

સૂર્યથી અંતર Lakh km

સૂર્યની પ્રદક્ષિણાનો સમય

બુધ

0.39

579

88  દિવસો

શુક્ર

0.72

1082

225  દિવસો

 

પૃથ્વી

1.00

1496

365 દિવસો

મંગળ

1.52

2279

687  દિવસો

ગુરુ

5.20

7783

11.8  વર્ષો

શનિ

9.54

14269

29.5 વર્ષો

યુરેનસ .

19.18

28709

84   વર્ષો

નેપ્ચ્યુન

30.06

44970

164.8 વર્ષો

પ્લુટો

39.44

59135

248 વર્ષો

.

* *  * *  * *  * *

સૂર્યમંડળના ગ્રહોની વિશેષતાઓ:

* * કદની દ્રષ્ટિએ સૌથી મોટો ગ્રહ ગુરુ છે. સૌથી નાનો ગ્રહ પ્લુટો છે. ગુરુનો વ્યાસ 1,42,745 કિમી છે, જ્યારે પ્લુટોનો વ્યાસ 3000 કિમી (કે 2300 કિમી?) છે. પૃથ્વીનો વ્યાસ 12,756 કિમી છે.

* દરેક ગ્રહ સૂર્યને ફરતે પ્રદક્ષિણા કરે છે. બુધ માત્ર 88 દિવસમાં સૂર્યની એક પ્રદક્ષિણા કરે છે, જ્યારે પ્લુટો 248 વર્ષોમાં એક પ્રદક્ષિણા કરે છે.

* દરેક ગ્રહ પોતાની ધરી પર પરિભ્રમણ કરે છે. ગુરુ પોતાની ધરી પર માત્ર 9 કલાક 50 મિનિટમાં એક પરિભ્રમણ કરે છે, જ્યારે શુક્ર પોતાની ધરી પર 243 દિવસે એક પરિભ્રમણ કરે છે.

* શુક્રને સૂર્યની એક પ્રદક્ષિણા કરતાં 224.7 દિવસ લાગે છે, પરંતુ પોતાની ધરી પર એક પરિભ્રમણ માટે 243.2 દિવસ લાગે છે. પરિણામે શુક્ર પર “વર્ષ” (224.7 દિવસ) કરતાં “દિવસ” (243.2 દિવસ) મોટો છે.

* શુક્રના ગ્રહ પર સરેરાશ ઉષ્ણતામાન 480 ડિગ્રી સેલ્સિયસ છે, જ્યારે પ્લુટોનું સરેરાશ ઉષ્ણતામાન – 230 ડિગ્રી સેલ્સિયસ છે.

* શુક્રના ગ્રહ પર સૂર્ય પશ્ચિમ દિશામાં “ઊગે છે” અને પૂર્વ દિશામાં “આથમે છે”.

* પૃથ્વીનો એક માત્ર ઉપગ્રહ ચંદ્ર છે. બુધ અને શુક્રને એક પણ ઉપગ્રહ નથી. ગુરુને 39 જેટલા ઉપગ્રહ છે. ગુરુનો ઉપગ્રહ Ganymede સૌથી મોટો ઉપગ્રહ છે, જેનો વ્યાસ 5276 કિમી છે. શનિના ઉપગ્રહ ટાઇટન (Titan) નો વ્યાસ 5140 કિમી છે. પૃથ્વીના ઉપગ્રહ ચંદ્રનો વ્યાસ 3476 કિમી છે. ** અનન્યા/071117/હરીશદવે * * *

*  *  *  *

ગુજરાતી-અંગ્રેજી ભાષા:

આપણે અંગ્રેજી ભાષાની  ડિક્ષનેરીનો વિચાર કરીએ તો બે નામ અવશ્ય સામે આવે:

ઓક્સફર્ડ (Oxford) અને વેબ્સ્ટર (Webster).

અત્યારે ભલે આ બે નામ પ્રસિદ્ધ હોય, પરંતુ અંગ્રેજી ભાષામાં પ્રથમ વ્યવસ્થિત ડિક્ષનેરી રચવાનો શ્રેય અંગ્રેજ વિદ્વાન સેમ્યુઅલ જહોનસન (Samuel Johnson) ને જાય છે. સેમ્યુઅલ જહોનસનની ડિક્ષનેરી “A Dictionary of the English Language” 1755ની 15 એપ્રિલે ઇંગ્લેંડમાં પ્રકાશિત થઈ.

અમેરિકામાં અંગ્રેજી ભાષાની પ્રથમ ડિક્ષનેરી વેબ્સ્ટર (Noah Webster) દ્વારા 1806માં પ્રકાશિત થઈ. આ પ્રથમ અમેરિકન ડિક્ષનેરીનું નામ “A Compendious Dictionary of the English Language” હતું. પછી Merriam Brothers દ્વારા વેબ્સ્ટરનું કાર્ય ઉપાડી લેવામાં આવ્યું.

પ્રથમ Merriam-Webster dictionary 1847માં પ્રકાશિત થઈ. તેની કિંમત 6 ડોલર હતી.

અત્યારે પ્રચલિત વેબ્સ્ટરની ઇંટરનેશનલ આવૃત્તિ “Webster’s Third New International Dictionary ( Unabridged)” માં લગભગ 4,70,000 એન્ટ્રીઝ છે. વેબ્સ્ટરની નાની લોકપ્રિય ડિક્ષનેરી “Webster’s Collegiate Dictionary, 11th Edition” છે જેમાં 1,65,000 એન્ટ્રીઝ છે.

આજે આપણે ઓક્સફર્ડ ડિક્ષનેરી જોઈએ છીએ, તેનું મૂળ રૂપ કાંઈક જુદું જ હતું.

આ ડિક્ષનેરીનો પ્રથમ ભાગ 1884માં A New English Dictionary on Historical Principles તરીકે પ્રગટ થયો. 350 જેટલા પાનાના આ ભાગમાં અંગ્રેજીના A થી લઈ Ant સુધીના શબ્દો સમાવિષ્ટ હતા. તેની કિંમત બાર શિલિંગ અને 6 પેન્સની હતી. આ ડિક્ષનેરીના ક્રમશઃ નાના નાના ભાગો પ્રગટ થતા ગયા.

1895માં પ્રથમ વખત તેનું નામ Oxford English Dictionary રાખવામાં આવ્યું. તેનો 125મો છેલ્લો ભાગ 1928માં પ્રગટ થયો. તે પછી ટૂંક સમયમાં જ બાઉન્ડ વોલ્યુમમાં પૂરી ઓક્સફર્ડ ડિક્ષનેરી ઉપલબ્ધ બની.

1992માં Oxford English Dictionary ડિજિટાઇઝડ રૂપમાં CD ROM તરીકે પણ ઉપલબ્ધ થઈ.

કોલેજ કાળથી આજ સુધી મારી અંગત લાયબ્રેરીમાં હંમેશા વેબ્સ્ટર અને ઓક્સફર્ડ – બંને ડિક્ષનેરીઝને માનભર્યું સ્થાન મળ્યું છે. અનન્યા/071117/હરીશદવે

.