અનન્યા/080105/આજકાલ-સામાન્યજ્ઞાન

*
.

આજ-કાલ
ભારતના સ્વાતંત્ર્યસંગ્રામમાં કેટલાક ઉદ્યોગપતિઓ તેમજ કોર્પોરેટ હાઉસીસનું વિશિષ્ટ યોગદાન છે.

ભારતના સ્વાતંત્ર્યસંગ્રામમાં ગાંધીજીને સાથ આપવામાં બિરલા ગ્રુપના જી. ડી. બિરલા (ઘનશ્યામદાસ બિરલા G D Birla) નું ખાસ સ્થાન છે. ગાંધીજીએ ઘણી વાર બિરલા હાઉસનું આતિથ્ય માણ્યું હતું. મુંબઈ કે દિલ્હીમાં ગાંધીજી માટે નિવાસની વ્યવસ્થા કરવામાં ઘનશ્યામદાસ બિરલા તત્પર રહેતા.

આજે જી.ડી. બિરલાના પુત્રો-પૌત્રોએ બિરલાનું સામ્રાજ્ય વિશાળ ફલક પર વિસ્તાર્યું છે.

આપણે એક આદિત્ય બિરલા ગ્રુપ પર જ નજર કરીએ.

ઘનશ્યામ દાસ બિરલાના પુત્ર બસંત કુમાર બિરલા. બસંત કુમારના પુત્ર આદિત્ય વિક્રમ બિરલા.

આદિત્ય વિક્રમ બિરલા 1995માં માત્ર 52 વર્ષની ઉંમરે અવસાન પામ્યા. ત્યારે તેમના પુત્ર કુમાર મંગલમ્ બિરલાએ તત્કાલીન રૂપિયા 8000 કરોડના આદિત્ય બિરલા ગ્રુપ (Aditya Birla Group)ને સંભાળ્યું. “અનન્યા”ના વાચકોને જ્ઞાત હશે કે કુમાર મંગલમ્ બિરલાની ઉંમર ત્યારે માત્ર અઠ્ઠ્યાવીસ વર્ષની હતી.

આજે બાર વર્ષ પછી આદિત્ય બિરલા ગ્રુપના ચેરમેન કુમાર મંગલમ્ બિરલાએ પોતાના ગ્રુપને રૂપિયા 96,000 કરોડનું સામ્રાજ્ય બનાવી દીધું છે.

આદિત્ય બિરલા ગ્રુપમાં આજે હિંડાલ્કો (એલ્યુમિનિયમ/કોપર), ગ્રાસીમ (ટેક્સ્ટાઇલ), આઇડિયા સેલ્યુલર (ટેલિકોમ), અલ્ટ્રા ટેક (સિમેન્ટ) આદિ વિવિધ ક્ષેત્રોની સફળ કંપનીઓનો સમાવેશ થાય છે. ઉપરાંત રીટેઇલ ક્ષેત્રે આદિત્ય બિરલા રીટેઇલ “મોર” તરીકે અને અન્ય વ્યવસાયમાં આદિત્ય બિરલા નુવો તરીકે આદિત્ય બિરલા ગ્રુપની હાજરી છે.

કુમાર મંગલમ્ બિરલાની એક વિશિષ્ટ સિદ્ધિ ફેબ્રુઆરી 2007માં નોંધાઈ જ્યારે તેમની હિંડાલ્કો કંપનીએ કેનેડાની એલ્યુમિનિયમ કંપની નોવેલિસ હસ્તગત કરી. નોવેલિસની ટેકનોલોજીની મદદથી હિંડાલ્કો એક ખાસ પ્રકારનું એલ્યુમિનિયમ બનાવશે જે મોટર કારની બનાવટમાં સ્ટીલને સ્થાને વપરાશે. પરિણામે વજનમાં હળવી અને વધુ બચત કરાવતી ફ્યુએલ એફિશિયંટ મોટર કાર બનાવી શકાય. * * * અનન્યા/ આજકાલ/ 080105/હરીશ દવે/ Ananyaa/ * * *
* * ** ** * **
સામાન્ય જ્ઞાન


આજે આપણે ચંદ્ર અને સૂર્યમંડળના ગ્રહો સંબંધી અવકાશયાત્રાઓની માહિતી મેળવીએ.

“અનન્યા”ના આગળના અંકોમાં આપે માનવરહિત અવકાશયાનોની તથા સમાનવ અવકાશયાનોની અવકાશયાત્રાઓ વિશે જાણ્યું.

પૃથ્વીના એક માત્ર ઉપગ્રહ ચંદ્ર (The Moon) વિશે ખોજનો આરંભ સોવિયેત રશિયા (યુએસએસઆર, USSR) દ્વારા થયો.

ચંદ્રની ખોજ માટે સોવિયેટ રશિયાએ જાન્યુઆરી 2, 1958ના રોજ “લ્યુના 1” નામક પ્રથમ અવકાશયાન છોડ્યું જે સફળ ન થઈ શક્યું.

ચંદ્ર પર સફળતાપૂર્વક ઉતરાણ કરનાર પ્રથમ અવકાશયાન સોવિયેત રશિયા (યુએસએસઆર)નું “લ્યુના 9” હતું જે જાન્યુઆરી 31, 1966ના રોજ છોડવામાં આવ્યું હતું.

ચંદ્ર પર સફળતાપૂર્વક ઉતરાણ કરનાર પ્રથમ અમેરિકન અવકાશયાન “સર્વેયર 1” હતું જે અમેરિકા (USA) દ્વારા મે 30, 1966ના રોજ લોંચ કરવામાં આવ્યું હતું.

શુક્ર (Nenus)ના ગ્રહ પર સફળતાપૂર્વક ઉતરાણ કરનાર પ્રથમ અવકાશયાન સોવિયેટ રશિયાનું વેનેરા 7, કે જે ડિસેમ્બર 15, 1970ના રોજ શુક્ર પર ઉતર્યું.

મંગળ (Mars) ના ગ્રહ પર સફળતાપૂર્વક ઉતરાણ કરનાર અવકાશયાન અમેરિકાનું “વાઇકિંગ 1” હતું જેણે જૂન 20, 1976ના રોજ ઉતરાણ કર્યું. * * * અનન્યા/ 080105/ સામાન્યજ્ઞાન/ હરીશ દવે/ Ananyaa/ * * *
* ** * * **

ગુજરાતી–અંગ્રેજી


અંગ્રેજી ભાષામાં કેટલાક શબ્દો અને શબ્દસમૂહોને ખાસ રીતે પ્રયોજીને વિશિષ્ટ અસર ઉપજાવી શકાય છે. આવા કેટલાક સુંદર શબ્દપ્રયોગો – Special meaningful expressions and figurative expressions – નો પરિચય કેળવીએ. “અનન્યા”ના વિદ્વાન વાચક મિત્રોને વિનંતી કે આપ કોમેંટ્સમાં આ પ્રકારના અન્ય વાક્યો/ શબ્દપ્રયોગો ઉમેરશો તો ભવિષ્યમાં બહોળા વાચક વર્ગને લાભ થશે.

Unfailing efforts – His unfailing efforts helped him find a solution to the problem.
Unrelenting toil – Her unrelemting toil of years was rewarded when she was awarded the Nobel Prize.
Accustomed clearness – Gandhiji wrote a letter to the Britsih Viceroy with an accustomed clearness.
Note of sarcasm – The audience could sense a note of sarcasm in his farewell speech.
* * * અનન્યા/ 080105/ ગુજરાતી-અંગ્રેજી/ હરીશ દવે/ Ananyaa/ * * *
* * ** *

Advertisements

અનન્યા/071229/આજકાલ-સામાન્યજ્ઞાન

*

અનન્યા/071229/આજકાલ-સામાન્યજ્ઞાન

.

આજકાલ વિશ્વમાં પર્યાવરણ  પ્રદૂષણ  અને ગ્રીન હાઉસ ઇફેક્ટ પર ચિંતા વ્યક્ત થઈ રહી છે.

શહેરીકરણ, ઔદ્યોગીકરણ અને બેમર્યાદ ઉપભોક્તાવાદ જમીન, જળ અને વાયુમાં પ્રદૂષણ વધારતાં પરિબળો છે. અનન્યાનાં વાચકો જાણે છે કે વાતાવરણમાં રહેલ ઓઝોન વાયુનું સ્તર સૂર્યનાં નુકશાનકારક વિકિરણો (દા.ત. અલ્ટ્રાવાયોલેટ કિરણો) થી પૃથ્વીનું રક્ષણ કરે છે. 

પૃથ્વી પરથી વાતાવરણમાં ઓકાતા દૂષિત વાયુઓને કારણે ઓઝોન વાયુના સ્તરમાં ગાબડાં પડી રહ્યાં છે. સૂર્યનાં વિકિરણો અને કાળઝાળ ગરમી પૃથ્વી પર કાળો કેર વર્તાવશે તેવાં અનુમાનો થઈ રહ્યાં છે. પૃથ્વીના તમામ વિસ્તારોની આબોહવામાં ફેરફારનાં ચિન્હો છે.  પૃથ્વીના ધ્રુવ પરનો બરફ પીગળીને મહાસાગરોનાં પાણીની સપાટીને ઊંચે લાવશે ત્યારે સમુદ્રકાંઠાના પ્રદેશો ડૂબવા લાગશે.

આ કલ્પના વધુ ભયાનક એટલે લાગે છે કે ન્યૂ યોર્ક, લંડન, ટોકિયો, હોંગકોંગ, મુંબઈ, કોલકતા જેવાં દેશ-દુનિયાનાં પ્રમુખ મહાનગરો દરિયાકાંઠે વસેલાં છે! * 

*   *   *     

સામાન્યજ્ઞાન

અવકાશ સંશોધન ક્ષેત્રની અવનવી વાતો આપણે જાણી રહ્યા છીએ. અનન્યાના ગયા અંકમાં આપે વાંચ્યું કે અમેરિકા અને રશિયા વચ્ચે અવકાશમાં કેવી હોડની શરૂઆત થઈ!  

પ્રથમ સમાનવ અવકાશયાન સોવિયેત રશિયાએ લોંચ કર્યું હતું. તે યાનમાં પૃથ્વીની ફરતે પ્રદક્ષિણા કરી પ્રથમ અવકાશયાત્રા કરનાર માનવી યુરી ગાગારીન (યુરી ગેગેરીન) (Yuri Gagarin)  હતા.

વોસ્તોક1  (Vostok-1) નામના અવકાશયાનમાં બેસીને રશિયન અવકાશયાત્રી યુરી ગેગેરીન 12 એપ્રિલ, 1961ના રોજ પૃથ્વીની એક પ્રદક્ષિણા કરનાર પ્રથમ અવકાશયાત્રી બન્યા.

પ્રથમ અમેરિકન અવકાશયાત્રી એલન શેફર્ડ  હતા જેમણે 5 મે, 1961ના રોજ મર્ક્યુરી કેપ્સ્યુલ ફ્રીડમ7 નામના યાનમાં માત્ર 15 મિનિટ માટે અવકાશની સફર કરી (પરંતુ તે પૃથ્વીની પદક્ષિણા ન હતી).

પૃથ્વીની પ્રદક્ષિણા કરનાર પ્રથમ અમેરિકન અવકાશયાત્રી જહોન ગ્લેન હતા જેમણે મર્ક્યુરી કેપ્સ્યુલ ફ્રેન્ડશીપ7 નામના યાનમાં 20 ફેબ્રુઆરી, 1962ના રોજ આશરે પાંચ કલાકમાં પૃથ્વીની ત્રણ પ્રદક્ષિણા કરી.

અનન્યાના વાચકમિત્રો જાણતાં હશે કે અવકાશયાત્રા કરનાર વિશ્વભરના પ્રથમ મહિલા અવકાશયાત્રી સોવિયેત રશિયા (USSR)ના  વેલેન્ટિના હતાં.  યુએસએસઆરના વેલેન્ટિના (Valentina) રશિયાના વોસ્તોક6 નામના યાનમાં બેસીને  (આશરે 70 મિનિટ માટે) અવકાશયાત્રા કરનાર વિશ્વનાં પહેલાં મહિલા અવકાશયાત્રી બન્યાં.*

*  *   * 

ગુજરાતી-અંગ્રેજી

અંગ્રેજી ભાષાના કેટલાક શબ્દોનાં બહુવચનનાં રૂપો ધ્યાનમાં રાખવા જેવાં છે.  આવા થોડા શબ્દોનાં એકવચન-બહુવચનનાં રૂપો નીચે આપેલ છે:

Crisis – Crises .  .  Basis – Bases.      Thesis – Theses .

Hypothesis – Hypotheses.   Analysis – Analyses.  Diagnosis – Diagnoses .  

Datum – Data . Stratum    Strata.  Alumnus – Alumni .   Bacillus – Bacilli.  

અનન્યા/071229/આજકાલ-સામાન્યજ્ઞાન/હરીશદવે * * **

અનન્યા/071222/આજકાલ-સામાન્યજ્ઞાન

*

અનન્યા/071222/આજકાલ-સામાન્યજ્ઞાન

આજ-કાલ

* ભારતમાં પહેલું કોમ્પ્યુટર HEC-2M કોલકતા (કલકત્તા) માં ઇ.સ. 1955માં કાર્યરત થયું.

1975માં પર્સનલ કોમ્પ્યુટર (PC) અમેરિકન માર્કેટમાં આવ્યા પછી વિશ્વભરમાં કોમ્યુટર્સનો ઉપયોગ કૂદકે ને ભૂસકે વધતો ગયો છે.

1976માં અમેરિકામાં સેમૂર ક્રે (Seymour Cray) નામના કોમ્પ્યુટર એન્જિનિયરે દુનિયાનું સર્વપ્રથમ સુપર-કોમ્પ્યુટર બનાવ્યું.

સામાન્ય શબ્દોમાં સમજાવું તો, જે કોમ્પ્યુટર એક સેકંડમાં કરોડો અટપટી અને સંકુલ માહિતીઓ પર પ્રોસેસિંગ કે તેમની ગણતરી શકે તેને સુપર-કોમ્પ્યુટર કહેવામાં આવે છે.

ક્રેની અમેરિકન કંપનીનું પ્રથમ સુપર-કોમ્પ્યુટર “ક્રે-વન” Cray – 1″ નામથી ઓળખાયું. આ કોમ્પ્યુટરની કિંમત 8.8 મિલિયન ડોલર જેટલી હતી. તે અમેરિકાની એક નેશનલ લેબોરેટરીમાંમાં કાર્યરત થયું.

આ અમેરિકન સુપર-કોમ્પ્યુટર Cray – 1 નો કોમ્પ્યુટિંગ પાવર 160 મેગાફ્લોપ્સ (160 million floating point operations per second) નો હતો.

ત્યાર પછી 1982માં Cray X-MP સુપર-કોમ્પ્યુટર બનાવવામાં આવ્યું. 1988માં Cray Y-MP માર્કેટમાં આવ્યું જેનો કોમ્પ્યુટિંગ પાવર ગીગાફ્લોપને પાર કરી ગયો.

વર્તમાન વિશ્વનું સૌથી ઝડપી સુપર કોમ્પ્યુટર અમેરિકાના ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ એનર્જી પાસે નેશનલ ન્યુક્લિઅર સિક્યોરિટી એડમિનિસ્ટ્રેશન (National Nuclear Security Administration, USA) ને હસ્તક છે.

ભારત પણ આ દોડમાં કેમ પાછળ રહે? “અનન્યા”ના સુજ્ઞ વાચકો જાણતા હશે કે ભારતે અગાઉ ‘પરમ’ (CDAC) તથા ‘અનુપમ’ (BARC) આદિ સુપર કોમ્પ્યુટર્સ ડેવલપ કરેલાં છે.

હવે ટાટા ગૃપ – ટાટા સન્સ (TATA Sons) ની ટીસીએસ (TCS Tata Consultancy Services)  કંપનીએ સુપર કોમ્પ્યુટર ક્ષેત્રે ઝુકાવ્યું છે.

ટાટા સન્સની ટીસીએસના નેજા હેઠળ પૂના(મહારાષ્ટ્ર)ની સીઆરએલ (Computational Research Laboratories : CRL, Pune) ના કોમ્પ્યુટર તજજ્ઞોએ સુપર કોમ્પ્યુટર વિકસાવ્યું છે. “અનન્યા”ના વાચકો નોંધે કે ટાટાએ આ ભારતીય સુપર કોમ્પ્યુટરનું નામ સંસ્કૃતમાં “એક” (Eka means one) રાખ્યું છે.

ટાટાનું “એક” (Eka) ભારતનું જ નહીં, સમગ્ર એશિયા ખંડનું સૌથી ઝડપી સુપર કોમ્પ્યુટર છે.

ટાટા ગ્રુપ (Tata Group)ની ટીસીએસ (TCS Tata Consultancy Services) કંપની દ્વારા પ્રેરિત સુપર કોમ્પ્યુટર “એક” (Eka)નો કોમ્પ્યુટિંગ પાવર 120 ટેરાફ્લોપ્સનો છે. ખાસ સિદ્ધિ એ કે આ સુપર કોમ્પ્યુટરે 172 ટેરાફ્લોપ્સનો peak performance પણ આપેલો છે. સો કરોડ રૂપિયાથી પણ વધુ બજેટના પ્રોજેક્ટ હેઠળ બનેલ સુપર કોમ્પ્યુટર “એક” (Eka) માં ઇન્ટેલ પ્રોસેસર્સ – Dual quad-core Intel Processors – નો ઉપયોગ થયેલો છે. * અનન્યા/071222/આજકાલ-સામાન્યજ્ઞાન/હરીશદવે * *

* *  * *   * *
સામાન્ય જ્ઞાન

.
આજે આપણે અવકાશ-સંશોધન વિશે વાત કરીએ. બ્રહ્માંડ ની, અવકાશની ખોજના માનવીના આરંભિક પ્રયત્નોનો ચિતાર મેળવીએ.

માનવીએ અવકાશમાં મોકલેલ અમાનવ (માનવવિહીન) અને સમાનવ અવકાશયાનોની અવકાશયાત્રાઓનો ઇતિહાસ રસપ્રદ છે. અવકાશ-સંશોધનના શરૂઆતના વર્ષોમાં તે સમયના બે સુપર પાવર અમેરિકા (USA) અને સોવિયેટ રશિયા (USSR) વચ્ચે ભારે સ્પર્ધા રહી.

“અનન્યા”ના વાચકમિત્રો! આપ જાણો છો કે સૌ પ્રથમ માનવનિર્મિત કૃત્રિમ ઉપગ્રહ (artificial satellite / man-made satellite) સોવિયેત રશિયા – યુએસએસઆર દ્વારા 4 ઓક્ટોબર, 1957ના રોજ છોડવામાં આવ્યો. માનવી દ્વારા અવકાશમાં છોડાયેલ આ સૌ પ્રથમ ઉપગ્રહનું નામ સ્પુટનિક – 1 (Sputnik-1) હતું.

તે પછી અમેરિકાએ પોતાનો પ્રથમ ઉપગ્રહ 31 જાન્યુઆરી, 1958ના રોજ છોડ્યો. આ પ્રથમ અમેરિકન ઉપગ્રહનું નામ એક્સપ્લોરર – 1 (Explorer-1) હતું.

3 નવેમ્બર 1957ના રોજ રશિયાએ સજીવ પ્રાણી સાથેનું પ્રથમ અવકાશયાન છોડ્યું. સ્પુટનિક-2 નામક આ રશિયન અવકાશયાનમાં લાયકા નામની કૂતરીને મોકલવામાં આવી હતી.

10 જુલાઈ, 1962ના રોજ અમેરિકાએ સંદેશાવ્યવહારના હેતુથી વિશ્વનો પ્રથમ કૃત્રિમ ઉપગ્રહ લોંચ કર્યો. એટલાંટિક મહાસાગર પારના દેશોમાં એક સાથે ટેલિવિઝનનું પ્રસારણ કરનાર આ અમેરિકન ઉપગ્રહનું નામ ટેલસ્ટાર-1 (Telstar-1) હતું. * અનન્યા/071222/સામાન્યજ્ઞાન/હરીશદવે * * ** *
*

ગુજરાતી-અંગ્રેજી

અંગ્રેજી ભાષાના કેટલાક શબ્દો તેમના મૂળ (Roots) પરથી શીખવામાં મઝા આવે છે. આવું એક મૂળ “MEM” છે જે ‘meminisse’ (યાદ કરવું) શબ્દ પરથી આવેલ છે. અંગ્રેજી મૂળ “MEM” પરથી બનતા શબ્દો જોઇએ:
Memory means ability to recall.

Memorize means to commit to memory.

Remember means to bring to mind.

Memorial mens something that keeps remembrance.

Memorandum means a note; a reminder.

Memoir means an official note or report. * * * અનન્યા/071222/ગુજરાતી-અંગ્રેજી/હરીશદવે * * ** *

*

અનન્યા/071215/આજકાલ-સામાન્યજ્ઞાન

*

અનન્યા/071215/આજકાલ-સામાન્યજ્ઞાન

* અમેરિકામાં ચિંતાજનક ઇકોનોમી અને સબ-પ્રાઇમ પ્રોબ્લેમ પછી અમેરિકન ડોલર નબળો પડતો જાય છે, તો ભારતમાં આર્થિક ક્ષેત્રમાં (કાંઇક વિસ્મયજનક તેજી) સાથે રૂપિયો મજબૂત થઈ રહ્યો છે. આ સમાચાર ભારતના આઈટી (IT – Information Technology) ક્ષેત્ર માટે ચિંતા પ્રેરી રહ્યા છે.

અમેરિકન ડોલર – ભારતીય રૂપિયાના બદલાતા એક્ષ્ચેન્જ રેટ (American Dollar – Indian Rupee Exchange rate) સાથે મજબૂત થતો રૂપિયો અને કર્મચારીઓના વધતા વેતન ખર્ચાઓને કારણે આઈટી કંપનીઓ પર આર્થિક ભીંસ વધવા લાગી છે. કંપનીઓ પાસે વેતન-વધારા નિયંત્રણ, ક્લાયંટના બિલ અને સર્વિસ ફીઝમાં વધારો આદિ રસ્તાઓ છે.

ભારતનો ઇન્ફર્મેશન ટેકનોલોજી ઉદ્યોગ – (આઈટી ઉદ્યોગ – IT – Information Technology industry) અમેરિકા ઉપરાંત યુરોપ સહિત વિશ્વનાં અન્ય બજારો તરફ નજર દોડાવી રહ્યો છે.

વળી ભારતની અગ્રણી આઈટી કંપનીઓ ટીસીએસ, ઇન્ફોસિસ, વિપ્રો વગેરે તો ભારતના અલ્પ વિકસિત પ્રદેશોના વિકસતા ટાઉન્સની સોફ્ટવેર જરૂરતો પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે. * * * અનન્યા/071215/આજકાલ/હરીશદવે * *

*
* * * અમેરિકાની ડ્યુ પોન્ટ (Du Pont, USA) કંપની આશરે બસો વર્ષ જૂની કંપની છે. વિશ્વપ્રસિદ્ધ કેમિકલ કંપની ડ્યુ પોન્ટ તેના વિશિષ્ટ સંશોધનો માટે નામના ધરાવે છે.

એક ભારતીય મહિલા શ્રીમતી ઉમા ચૌધરી ડ્યુ પોન્ટ કંપનીના સિનિયર વાઇસ પ્રેસિડેન્ટ છે.

ડ્યુ પોન્ટ કંપનીએ તાજેતરમાં ભારતમાં રીસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેંટ સેન્ટર શરૂ કરેલ છે. આ ભારતીય સેંટરના મુખ્ય અધિકારી પણ એક ભારતીય વૈજ્ઞાનિક છે.

અમેરિકન કંપની ડ્યુ પોન્ટના સાયન્સ અને ટેકનોલોજી વિભાગના સર્વોચ્ચ અધિકારી પણ શ્રીમતી ઉમા ચૌધરી છે. દુનિયાની સૌથી મોટી કેમિકલ કંપની ડ્યુ પોન્ટમાં આ સ્થાને પહોંચનાર ઉમાબહેન પ્રથમ મહિલા છે. ભારતમાં મુંબઈના એક મધ્યમ વર્ગીય પરિવારમાં જન્મેલા ઉમાબહેને અમેરિકા જઈ એમઆઇટી (MIT, USA) માંથી પીએચ.ડી.ની ડિગ્રી મેળવી. શ્રીમતી ચૌધરી ત્રીસેક વર્ષથી ડ્યુ પોન્ટમાં સેવારત છે.

ગયા જાન્યુઆરીમાં અમેરિકાના પ્રેસિડેન્ટ જ્યોર્જ બુશ ડ્યુ પોન્ટની મુલાકાતે ગયા હતા. ડ્યુ પોન્ટના બસો વર્ષના ઈતિહાસમાં કોઈ અમેરિકન પ્રમુખની આ પ્રથમ વિઝિટ હતી. અમેરિકન પ્રેસિડેન્ટ બુશ શ્રીમતી ચૌધરીને મળ્યા હતા અને તેમની સાથે ડ્યુ પોન્ટની સંશોધન કામગીરીની ચર્ચા પણ કરી હતી. ** * અનન્યા/071215/આજકાલ/હરીશદવે * * * *

* * *
સામાન્ય જ્ઞાન

* * વિશ્વમાં સૌથી નાના દેશોની વાત કરીએ. દુનિયાભરના સ્વતંત્ર સાર્વભૌમ દેશોમાં સૌથી નાનો દેશ વેટિકન સિટી (Vatican City or The Holy See) છે. વેટિકન સિટીનો વિસ્તાર અર્ધા ચોરસ કિમીથી પણ ઓછો છે (માત્ર 0.44 ચોરસ કિમી અથવા લગભગ 109 એકર) !!

યુરોપના ઇટાલી (Italy, Europe) દેશની રાજધાનીના શહેર રોમમાં આ ટચૂકડો દેશ વેટિકન સિટી સમાયેલો છે.

વેટિકન સિટીમાં ખ્રિસ્તી ધર્મના કેથલિક (કેથોલિક) સંપ્રદાયના વડા ધર્મ ગુરુ પોપનો મહેલ ‘વેટિકન પેલેસ’ છે. તેથી કેથલિક ક્રિશ્ચિયન્સ માટે વેટિકન સિટી પવિત્ર ધામ છે. આ નાનકડા દેશની વસ્તી માંડ 900 જેટલી છે! આમ, વેટિકન સિટી વિસ્તાર અને વસ્તી બંને દ્રષ્ટિએ પૃથ્વી પરનો સૌથી નાનો દેશ છે. * *

* * વિશ્વનો બીજા નંબરનો સૌથી નાનો સ્વતંત્ર દેશ મોનેકો છે. યુરોપ ખંડમાં ભૂમધ્ય સમુદ્રતટ પર ફ્રાન્સની બાજુમાં આવેલા દેશ મોનેકો (Monaco) નો વિસ્તાર બે ચોરસ કિમી કરતાં પણ ઓછો (1.95 ચોરસ કિમી) છે. મોનેકોની વસ્તી માત્ર 32,000 જેટલી છે. આમ છતાં આ નાનકડા દેશની પર કેપીટા જીડીપી (Per capita GDP) 27,000 ડોલર છે. આપને ખ્યાલ હશે કે ભારતની પર કેપીટા જીડીપી (Per capita GDP) માત્ર 2,200 ડોલર છે! * * અનન્યા/071215/સામાન્યજ્ઞાન/હરીશદવે * * *

* * વાચક મિત્રો! વિશ્વનું સૌથી મોટું રણ સહરાનું રણ આફ્રિકા ખંડમાં આવેલું છે. પૃથ્વી પરના આ સૌથી મોટા રણનો વિસ્તાર લગભગ યુરોપ ખંડ જેટલો છે. સહરાના રણનો વિસ્તાર એટલો મોટો છે કે તેમાં ભારત દેશ જેવા ત્રણ દેશો સમાઈ જાય! * અનન્યા/071215/સામાન્યજ્ઞાન/હરીશદવે * *

* * * * *

ગુજરાતી–અંગ્રેજી

આપણે ભાષાના ઉપયોગને મઠારવા પ્રયત્નશીલ રહી શકીએ તો કેવું સારું! તદ્દન સરળ શબ્દોના ઉચિત ઉપયોગથી અભિવ્યક્તિ સુંદર લાગે છે. વિભિન્ન શબ્દપ્રયોગો/ વાક્યપ્રયોગો દ્વારા પણ અભિવ્યક્તિ સુધારી શકાય છે.
આપણે ગુજરાતી અને અંગ્રેજી ભાષામાં લેખન કલા પર વિચારતા જઈશું અને વિવિધ પ્રયોગોથી અભિવ્યક્તિ કઈ રીતે સુધારવી તે ચર્ચતા જઈશું.

આપ સૌ વાચકમિત્રો આમાં સાથ આપી શકો? આપ આવા વાક્યો કોમેંટ્સ તરીકે લખતા જશો તો શાળા-કોલેજના ગુજરાતી વિદ્યાર્થીઓ તથા સામાન્ય શહેરી-ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં રહેતા ગુજરાતીઓને ઉપયોગી થશે. આપણે તેમને અભિવ્યક્તિ માટે પ્રેરણા આપવી છે.

વાચકમિત્રોને ફરી નમ્ર વિનંતી કે આ યજ્ઞમાં જરૂર ભાગ લેશો. આપની કોમેંટ્સ આપણા લાખો મિત્રોને અર્થપૂર્ણ, રસપ્રદ અભિવ્યક્તિથી પરિચિત કરાવશે.

આપણે કોઇ દુઃખી વ્યક્તિને એકાદ વાક્યમાં વર્ણવવી છે. આપણું સાદું સીધું ગુજરાતી ભાષાનું વિધાન હશે: “તે ખૂબ દુઃખી હતો.” આપણે ગુજરાતીમાં વિવિધ શબ્દોના પ્રયોજનથી આ સરળ વિધાનને વિશેષ રસપૂર્ણ બનાવી શકીએ. આપ પ્રયત્ન કરી જોજો! આપને સૂઝે તે વાક્યો કોમેન્ટમાં લખજો!

હવે તે ભાવ બતાવતું વિધાન અંગ્રેજી ભાષામાં કંઈક આમ લખી શકાય (આપણે શબ્દાર્થ નહીં, ભાવાર્થ જોઇએ છે): He was very sad. How sad he was! His face was grief-striken. He was miserably depressed. He was terribly upset.
His face was pale with grief. His gloomy face spoke of his miseries.
His pale face described his sadness. His swollen eyes were suggestive of his sufferings. The paleness of his face could not hide the woes he had suffered. * * * અનન્યા/071215/ગુજરાતીઅંગ્રેજી /હરીશ દવે * **

* *

અનન્યા/071124/આજકાલ-સામાન્યજ્ઞાન

આજ-કાલ:

ફિલ્મ-સિનેમા ઉદ્યોગ ક્ષેત્રે ભારત અને અમેરિકા નજીક આવતા જાય છે.

એક સમય એવો હતો જ્યારે અમેરિકા કે ઇંગ્લેંડમાં નિર્માણ પામેલી ફિલ્મને ભારતમાં રજૂ થતાં વર્ષો લાગી જતાં. વળી ભારતીય સિનેમાને અમેરિકા-યુરોપના બજારમાં મોળો પ્રતિસાદ મળતો.

આજે બોલિવુડ અને હોલિવુડ (Hollywood, USA) વચ્ચે ઘનિષ્ટ સંબંધો સ્થપાતાં જાય છે. અમેરિકન કંપનીભારતીય ફિલ્મ ઉદ્યોગ (Indian Film Industry)માં વિશેષ રસ લેવા લાગી છે. ફિલ્મ નિર્માણથી વિતરણ (Film Production to Film Distribution) સુધીના સિનેમા-વ્યાપાર ક્ષેત્રે મુંબઈ અને હોલિવુડ વચ્ચે સહયોગ વધી રહ્યો છે.

બોલિવુડની તાજેતરની સંજય લીલા ભણસાલીની ફિલ્મ “સાવરિયા”ને અમેરિકન કંપની સોની પિક્ચર્સ (Sony Pictures)નો સહયોગ છે.

ફિલ્મ વિતરણ ક્ષેત્રે ઇરોઝ ઇંટરનેશનલ તથા યુટીવી (UTV) નામ હવે અજાણ્યાં નથી. શાહરુખ ખાનની “ઓમ શાંતિ ઓમ” નું વિતરણ ઇરોઝ ઇંટરનેશનલ પાસે છે જે કંપની બોલિવુડ ફિલ્મોના આંતરરાષ્ટ્રીય વિતરણ માટે પ્રસિદ્ધ છે.

હિન્દી ફિલ્મ જગત ના દિગ્દર્શક આસુતોષ ગોવરીકરની મેગા-બજેટ ફિલ્મ “જોધા-અકબર“ના નિર્માણમાં રોની સ્ક્રુવાલાની કંપની યુટીવીનો સાથ છે. એક માહિતી અનુસાર ફરહાન અખ્તરની કંપની “એક્સેલ એન્ટરટેઇનમેન્ટ” સાથે નેટવર્ક 18 (Network 18, અગાઉનું નામ ટીવી 18) અને એડલેબ્સ (ADLABS) કંપનીઓએ મોટા બજેટની ફિલ્મ્સ ઉતારવા કરાર કર્યા છે. એડલેબ્સ અનિલ અંબાણીના અનિલ ધીરુભાઈ અંબાણી ગ્રુપ- ADAG ગ્રુપની કંપની છે.

હોલિવુડના ભારતીય -અમેરિકન ફિલ્મ ડાયરેક્ટર મનોજ શ્યામલનની મહત્વાકાંક્ષી ફિલ્મમાં યુટીવીનો સહયોગ મુંબઈથી હોલિવુડ સુધી ચર્ચાનો વિષય બનેલ છે. * અનન્યા/071124/હરીશ દવે *
.

સામાન્ય જ્ઞાન:
“અનન્યા”ના અગાઉના અંકોમાં આપણે બ્રહ્માંડ (The Universe) અને સૂર્યમંડળ (The Solar System) પર દ્રષ્ટિપાત કર્યો.

આજે આપણી પૃથ્વી (The Earth) વિશે થોડું જાણીએ.

પૃથ્વીની ઉંમર આશરે 450 કરોડ વર્ષ.

પૃથ્વીનો વિષુવવૃત્તીય વ્યાસ 12,756 કિમીનો. વિષુવવૃત્તીય પરિઘ 40,075 કિમીનો.

પૃથ્વીનું દળ (mass) અંદાજે 5.94 x 10 raised to power 21 મેટ્રિક ટન અર્થાત 5940,00,00,00,00,00,00,00,00,00 મેટ્રિક ટન !!!

પૃથ્વીની સપાટીનું કુલ ક્ષેત્રફળ આશરે 510 મિલિયન ચોરસ કિમી. પૃથ્વી પર જમીન-વિસ્તાર (Land surface) નું કુલ ક્ષેત્રફળ આશરે 149 મિલિયન ચોરસ કિમી. પૃથ્વી પર જલ-વિસ્તાર (Water surface) નું કુલ ક્ષેત્રફળ આશરે 361 મિલિયન ચોરસ કિમી.

પૃથ્વીથી સૂર્યનું સરેરાશ અંતર આશરે 149 મિલિયન કિમી. (આ અંતર અલગ સ્રોતોમાં 1494 લાખ કિમીથી 1498 લાખ કિમી સુધી દર્શાવાયા છે). * અનન્યા/071124/હરીશ દવે *

.
ગુજરાતી-અંગ્રેજી ભાષા:
આપણે ગુજરાતી અને અંગ્રેજી ભાષામાં લેખન કલા પર વિચારતા જઈશું અને વિવિધ શબ્દપ્રયોગોથી અભિવ્યક્તિ કઈ રીતે સુધારવી તે ચર્ચતા જઈશું.

આપણે શાળા-કોલેજના ગુજરાતી વિદ્યાર્થીઓ તથા સામાન્ય શહેરી-ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં રહેતા ગુજરાતીઓની સેવા કરવી છે. તેમને અભિવ્યક્તિ માટે પ્રેરણા આપવી છે.

વાચકમિત્રોને વિનંતી કે આ યજ્ઞમાં જરૂર ભાગ લે. આપની કોમેંટ્સ આપણા લાખો મિત્રોને અર્થપૂર્ણ, રસપ્રદ અભિવ્યક્તિથી પરિચિત કરાવશે.

આપણે કોઈ વ્યક્તિની ખુશીની વાત કરવી છે. આપણું સાદું સીધું ગુજરાતી ભાષાનું વિધાન હશે: “તે ખૂબ ખુશ થયો.” આપણે ગુજરાતીમાં વિવિધ શબ્દોના પ્રયોજનથી આ સરળ વિધાનને વિશેષ રસપૂર્ણ બનાવી શકીએ. આપ પ્રયત્ન કરી જોજો! આપને સૂઝે તે કોમેન્ટમાં લખજો!

તે જ ભાવનું  વિધાન અંગ્રેજી ભાષામાં કંઈક આમ લખી શકાય: He was very much pleased.

અંગ્રેજીમાં કંઈક આવો ભાવ દર્શાવતા વિધાનની અભિવ્યક્તિ ભિન્ન ભિન્ન રીતે વિચારીએ.

He was greatly pleased. He was pleased beyond words. His joy knew no bounds. His face glowed with pleasure. Boundless was his pleasure. His happiness was sparkling in his eyes. Happiness was glowing on his face.

સુજ્ઞ વાચકમિત્રો! આપને એક નમ્ર વિનંતી: આપને “ખુશી” કે “ખુશ થવું” એ ભાવ દર્શાવતાં અન્ય ગુજરાતી કે અંગ્રેજી Expressions સૂઝતાં હોય તે જરૂર કોમેંટમાં લખતાં રહેશો.

આપની કોમેંટસ વાંચીને શાળા-કોલેજના ગુજરાતી વિદ્યાર્થીઓ તથા સામાન્ય શહેરી-ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં રહેતા ગુજરાતીઓ ભાષાના, શબ્દોના અર્થપૂર્ણ ઉપયોગ વિશે પ્રેરણા મેળવશે. તેઓ પોતાની અભિવ્યક્તિને નવા રંગ અર્પવા પ્રયત્નશીલ થશે. * * * અનન્યા/071124/હરીશ દવે * * *

.

અનન્યા/071110/ આજકાલ–સામાન્યજ્ઞાન

.

અનન્યા/071110/ આજકાલસામાન્યજ્ઞાન

 .

આજ-કાલ:

આ વર્ષનું નોબેલ પીસ પ્રાઈઝ (Nobel Prize for Peace) અમેરિકનો માટે જ નહીં, આપણા માટે ભારતીયો માટે આજ-કાલ ચર્ચાનો વિષય છે.

આ વર્ષનું નોબેલ પીસ પ્રાઈઝ (વિશ્વ- શાંતિ માટેનું નોબેલ પ્રાઈઝ) સંયુક્ત રીતે અમેરિકાના ભૂતપૂર્વ વાઇસ-પ્રેસિડેન્ટ શ્રી અલ ગોર (Mr. Al Gore,  former  US Vice President ) તેમજ આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થા IPCC (Inter-Governmental Panel on Climate Change) ને મળે છે.

ભારત માટે ગર્વની વાત એ કે આ આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થા IPCC ના ચેરમેન તરીકે એક ભારતીય શ્રી રાજેન્દ્ર કે. પચૌરી છે.

શ્રી પચૌરીએ અમેરિકા (North Carolina State university, USA) માં અભ્યાસ કર્યો છે. શ્રી આર. કે. પચૌરી ભારત સરકારના એનર્જી એન્ડ રિસોર્સીસ ઇન્સ્ટીટ્યુટના  ડાયરેક્ટર જનરલ પણ છે.

 IPCC  વિશ્વના વિભિન્ન ભાગોની આબોહવાના ફેરફારોના અભ્યાસ-રિપોર્ટસ તૈયાર કરે છે. સ્વાભાવિક છે કે તેની કામગીરીનો સંબંધ પર્યાવરણને અસર કરતા પરિબળો તેમજ સમાજવ્યવસ્થા, ધરતી, વનસંપત્તિ, સમુદ્રસંપત્તિ વગેરે સાથે છે.

67 વર્ષના શ્રી રાજેન્દ્ર કે. પચૌરી દિવસના સત્તર કલાક પોતાની જવાબદારીઓમાં વ્યસ્ત હોય છે. ** અનન્યા/071110/હરીશ દવે **

*    *     *    *    *  

સામાન્યજ્ઞાન:

આપણે આપણા સૂર્યનો પરિચય મેળવીએ.

સૂર્ય એ પૃથ્વીનો સૌથી નજીકનો તારો છે.

સૂર્યની ઉંમર આશરે 4.5 બિલિયન વર્ષથી પણ વધુ છે.

જે રીતે પૃથ્વી સૂર્યને કેન્દ્રમાં રાખી સૂર્યની આસપાસ પ્રદક્ષિણા કરે છે, તે રીતે સૂર્ય અને સૂર્યમંડળ ગેલેક્સી મિલ્કી વેના કલ્પિત કેન્દ્રને ફરતે પ્રદક્ષિણા કરે છે. મિલ્કી વેના કેન્દ્રની ફરતે એક પ્રદક્ષિણા પૂર્ણ કરતાં સૂર્ય બાવીસ કરોડ પચાસ લાખ વર્ષ (225 મિલિયન વર્ષ) નો સમય લે છે.

સૂર્ય આપણી પૃથ્વીથી લગભગ 1496 લાખ કિમી દૂર છે. સૂર્ય અને પૃથ્વી વચ્ચેના સરેરાશ અંતરને એસ્ટ્રોનોમિકલ યુનિટ Astronomical Unit અથવા  au) કહેવામાં આવે છે.

એક એસ્ટ્રોનોમિકલ યુનિટ અર્થાત્ 1  au  = 14,95,98,500 કિમી.

આપણા સૂર્યમંડળના ગ્રહો વચ્ચેનાં અંતર એસ્ટ્રોનોમિકલ યુનિટમાં વ્યક્ત થાય છે.

સૂર્યનો વ્યાસ આશરે 13.84 લાખ કિમી છે.

સૂર્યની બાહ્ય સપાટી (Periphery) નું  તાપમાન 5770 કેલ્વિન (આશરે 6000 ડિગ્રી સેલ્સિયસ કે 9940 ડિગ્રી ફેરનહીટ) છે.

સૂર્યનું કેન્દ્રીય તાપમાન (Temperature of the core) 150 લાખ કેલ્વિનથી પણ વધુ છે !!!

સૂર્ય હાઇડ્રોજન અને હિલિયમ વાયુઓથી બનેલો ધગધગતો ગોળો છે. સૂર્યના બંધારણમાં આશરે 71% હાઇડ્રોજન, 26.5 % હિલિયમ તથા 2.5 % લિથિયમ અને અન્ય તત્વો છે. ** અનન્યા/071110/હરીશ દવે **

*    *     *    *    * 

ગુજરાતી-અંગ્રેજી ભાષા:અંગ્રેજી ભાષામાં વપરાતા કેટલાક શબ્દોનો સંબંધ સંખ્યા સાથે છે. આપણે Mono,  Bi  તથા Poly શબ્દો વિષે વિચારીએ. Mono નો સંબંધ એક સાથે છે. Bi નો સંબંધ બે સાથે છે. Poly નો સંબંધ એકથી વધારે સાથે છે.

Mono  પરથી ઊતરી આવેલા શબ્દો રસપ્રદ છે.

Monotheist એટલે એક ઈશ્વરમાં માનનાર.  Monotheism એટલે એકેશ્વરવાદ. Monologue એટલે પોતાની જાતને સંબોધવું, એકલા કે મનોમન બોલવું, નાટકમાં એક જ વ્યક્તિનું બોલતા રહેવું.    Monogamy એટલે એકપત્નીત્વની પ્રથા કે નીતિ.  Monotone એટલે એક જ સૂર, એક ધારા.  Monotonous એટલે એક સૂરવાળું, એકધારું, વિવિધતા વિનાનું.   

Bi પરથી બનતા શબ્દો.  Bicycle એટલે દ્વિચક્રી, બે પૈડાવાળું.  Bigamy  એટલે બે પત્ની કરવાનો રિવાજ. Bilingual  એટલે બે ભાષા સંબંધી કે દ્વિભાષી.  Bilateral એટલે બે પક્ષો સંબંધિત કે દ્વિપક્ષી.  

Poly પરથી બનતા શબ્દો. Polytheism એટલે એકથી વધારે ઈશ્વરની પૂજા-આરાધના અથવા અનેક દેવ-દેવતાઓમાં આસ્થા. Polygamy  એટલે બહુપત્નીત્વની પ્રથા. Polygon એટલે બહુકોણ, એકથી વધારે ખૂણાવાળી રચના. ** અનન્યા/071110/હરીશ દવે

.